Op 25 januari 2011 brak het eerste echte protest los. Niemand dacht dat het mogelijk was om vaste waarde Hosni Moebarak weg te krijgen. Maar het lukte de Egyptische revolutionairen wel. En lang zou het niet duren. Op 11 februari 2011 al - 18 dagen na het begin van het protest - was Moebarak, na Zine al Abidine Ben Ali van Tunesië, het tweede Arabische staatshoofd dat weg moest onder druk van het straatprotest.

Reden tot feesten?

Valt er wel veel te vieren in Egypte, zo vragen velen zich af. Want één jaar na de revolutie is Egypte nog niet de grote democratie, is de armoede en de werkloosheid nog steeds wat ze was, bulkt het land niet van vernieuwing en hervorming en treedt het leger nog altijd hardhandig op.

En toch, toch is er reden tot feesten, of op z’n minst is er reden tot trots. Want ook al gaat het traag en is er nog zo immens veel werk, Egypte anno 2012 is niét meer het land van ruim een jaar geleden. Egyptenaren durven hun mening te geven, meer en openlijker dan vroeger. Ze durven op straat te komen om te protesteren als iets hen niet bevalt - en er is nog veel dat niet bevalt. Het kan en ze doen het ook. Dàt is 1 jaar na de revolutie een grote verworvenheid. Het lijkt evident, maar is dat niet altijd. Egypte heeft een weg afgelegd. Alleen is de weg die nog komt, nog veel langer dan dat.

Het leger regeert

De militairen in Egypte hebben de macht overgenomen, toen Moebarak in februari aftrad. Intussen hebben zij nog altijd alle touwtjes in handen. Tot groot ongenoegen van veel demonstranten (van weleer). De militaire raad belooft de macht midden dit jaar af te staan. Dan moeten de presidentsverkiezingen achter de rug zijn en moet de nieuwe grondwet geschreven, goedgekeurd en ingevoerd zijn. Het worden cruciale momenten. Dan zijn de wittebroodsweken van de revolutie écht achter de rug. Dan moet de verandering echt voelbaar zijn, tastbaar en binnen bereik. Dan moeten de militairen terug naar hun hoofdkwartier. Dan moeten zij het politieke toneel definitief verlaten.
Maar daar hebben niet alle Egyptenaren vertrouwen in. Ze zijn ongerust en ongeduldig. Daardoor staan ze vijandig tegenover de militaire heersers vandaag. Ook omdat die het voorbije jaar vaak hardhandig zijn opgetreden tegen demonstranten, ook - of misschien wel zeker - na ‘de revolutie’. Veel jonge activisten hebben de indruk dat het vroegere regime wel onthoofd is, maar niet verdwenen. De militairen van de Militaire Raad zijn inderdaad vooral oudgedienden van het Moebarak-regime.

Sinds Moebarak weg is, is het leger er niet zachter op geworden. We kennen intussen allemaal het beeld van de vrouw in blauwe bh die getrapt en geslagen wordt door militairen omdat ze protesteert. Eind vorig jaar vielen er opnieuw doden toen het leger nieuw protest de kop wilde indrukken. En sinds het vertrek van Moebarak zijn zowat 12.000 activisten voor de militaire rechtbanken moeten verschijnen. De activistengroep “No To Military Trials” / “Neen aan militaire rechtsspraak” trekt aan de alarmbel. Deze militairen dulden geen kritiek, zeggen de jongeren, en ze voeren campagne om de pro-democratiebeweging klein te krijgen. Dit is meer van hetzelfde van vroeger.

Het leger moet weg van de politieke macht. Daar zijn de democratisch gezinde Egyptenaren het over eens. De overtuiging blijft overeind dat zonder het leger de hervormingen breder, dieper, sneller en grondiger zullen zijn. Dat het leger de politieke macht moet overdragen aan verkozen burgerpolitici staat als een paal boven water. Maar het is geen snelle mirakeloplossing. Ook zonder leger zal het nog een hele tijd duren voor Egypte een democratie is. En welke democratie wordt het dan? De overgang naar een nieuw model na een decennialange dictatuur vraagt tijd. Ze vraagt een verandering van mentaliteit, in de hoofden van alle Egyptenaren, in de structuren en in de overheidsinstellingen, op zo veel vlakken.

Moslimbroederschap

Mensen die het leger het voordeel van de twijfel gunnen, zijn tijdens het voorbije verkiezingsproces toch naar de stembus getrokken om hun stem uit te brengen. Dit keer zonder angst voor intimidatie of omkoping en zonder al volle stembussen. Niet dat deze verkiezingen volledig zonder fraude verlopen zijn, maar de onregelmatigheden zijn niet van die orde dat ze de uitslag echt beïnvloed kunnen hebben. De Egyptenaren hebben overtuigend voor de Partij voor Vrijheid en Gerechtigheid van de Moslimbroeders gekozen.

Decennialang was de beweging verboden in Egypte. Ooit was het een geheime en militante organisatie die het islamitische gedachtengoed inspireerde in de hele Arabische wereld. Hun geestesgenoten haalden de overwinning ook binnen in Tunesië. Maar nu zijn ze dus aan zet in Egypte. Het is nu aan hen om te bewijzen dat ze het goed voor hebben met Egypte en met de Egyptenaren. Dat ze een modern, eigen en vrij Egypte kunnen maken.

Het Westen kijkt er met grote ogen naar. Maar dit is de stem van de bevolking in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Dit is een keuze die het Westen moet respecteren. Egypte is aan de Egyptenaren, aan alle Egyptenaren. Het is hun land, hun samenleving. Het is niet aan andere landen om op te leggen hoe het land hervormd moet worden, hoe het moet evolueren. Het Westen moet ondersteunen en aanmoedigen om alle democratische principes te hanteren. Druk uitoefenen daartoe als dat nodig is. Maar niet een eigen model, een Westers model opleggen. Dat moeten ze in Caïro en daarrond waarmaken.

De jongeren weten eigenlijk wel dat het lang zal duren. Maar ze willen zo graag, zo snel, zo ingrijpende hervormingen. Maar diep in hun hart zijn velen realistisch. De jonge Hassan verwoordt het perfect: ‘ de opstand duurt 18 dagen, het protest duurt 18 dagen, maar als je het woord revolutie gebruikt in een moeilijke samenleving als Egypte… dan praat je over tien jaar’. Het eerste jaar is achter de rug. Een decennium is niets in het licht van de geschiedenis.

Inge Vrancken
(De auteur is buitenlandverslaggever bij onze nieuwsdienst, gespecialiseerd in het Midden-Oosten)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussiefourms; lees dus de regels - mod