In de internationale diplomatie overheerst al decennia lang de overtuiging dat continuïteit garant staat voor stabiliteit. Leiders-aan-de-macht, je weet wat je aan hen hebt. In het beste geval heb je ze min of meer onder controle. Dat gold voor Mobutu in zijn Zaïre destijds, voor Moebarak in Egypte, voor Ben Ali in Tunesië, voor Saddam Hoessein in zijn Irak, …
Op diezelfde manier klonk het in diplomatieke kringen in Kinshasa al dagen, zelfs maanden voor de verkiezingen, dat het ‘maar best zou zijn dat Joseph Kabila opnieuw president wordt’ want ‘met hem valt er toch samen te werken, hoe moeilijk ook’.
De figuur van de belangrijkste oppositieleider, Etienne Tshisekedi, al meer dan dertig jaar luis in de pels van élke Congolese leider, bevestigt de gangbare opinie in de internationale gemeenschap van de Congolese hoofdstad. ‘Met die koppige halve-gek valt helemaal niet te werken, dan nog liever Kabila.’ Ik parafraseer niet, verzin niets, het zijn letterlijke citaten uit gesprekken van de afgelopen weken.
‘Democratie’
Een beetje gênant was de afgelopen weken wel dat diezelfde internationale gemeenschap zo hoog oploopt met het democratische model dat onder haar druk sinds 2006 in de Democratische Republiek Congo geïnstalleerd is. Een presidentieel systeem naar Frans model, met een oppermachtige president en een onderdanig parlement. Maar wel rechtstreeks verkozen. Een gigantische oefening in democratie die in 2006 behoorlijk goed afgelopen is, zij het tegen een hoge prijs, zo goed als volledig gefinancierd door de wereldgemeenschap, België en Europa voorop.
Diezelfde oefening vijf jaar later, op 28 november 2011, werd grotendeels betaald door de Congolese overheden, onrechtstreeks dus ook met ontwikkelingsgeld. De controle op het correcte verloop ervan lag dus niet meer in internationale handen, hoewel de vele honderden internationale waarnemers, ook Belgen, min of meer alert ter plaatse waren.
De Congolese bevolking bleef met de moed van de democratische overtuiging zich inzetten voor het democratische spel: door weer en wind trokken ze met miljoenen naar de stembussen, soms uren stappen van huis. De kleine ambtenaren in de stembureaus werkten zich uit de naad om de stembusgang ordentelijk te laten verlopen, de lokale en soms internationale waarnemers volgden scrupuleus het stemmen én het tellen, tot en met de fier uitgehangen resultaten per bureau op de deur, of bij ontstentenis daarvan, in vele gevallen, de afgebladderde muur.
Weggeveegd
De ernst waarmee de gewone Congolees de democratie heeft beleefd, zelfs dat opgedrongen model dat hij of zij nauwelijks kent en aanvoelt, staat in schril contrast met de manier waarop de huidige leiders ermee omgaan en bij uitbreiding de hele internationale gemeenschap.
Want tot steile verbazing van de meeste waarnemers kreeg niet de huidige president Kabila, maar wel de eeuwige opposant Tshisekedi onverwacht veel stemmen van een ontstemde bevolking die de afgelopen vijf jaar geen vooruitgang mocht beleven in het dagelijkse leven.
De stem voor Tshisekedi was een proteststem, niet voor de oude opposant, wel tégen de huidige leider Kabila.
En dat paste helemaal niet in het voorgetekende plaatje, niet dat van het regime Kabila, maar ook niet dat van de internationale gemeenschap, België incluis.
De rest van het verhaal is gekend.
Met de steun van de ‘onafhankelijke kiescommissie’, bevolkt met grotendeels Kabila-getrouwen, en het al even gemanipuleerde Hooggerechtshof, zijn de uitslagen vervolgens naar Kabila’s hand gezet. Hij werd, officieel, de overwinnaar met bijna 49% van de stemmen. Een absolute meerderheid zou net iéts te ambitieus geweest zijn …
‘Het is gebeurd’
Vanmiddag heeft Joseph Kabila dan de eed afgelegd voor een nieuwe ambtstermijn van vijf jaar.
Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders besliste uiteindelijk om daar niét bij te zijn, onder Europese druk, waar de diplomatie net iets vooruitziender blijkt dan in Belgisch-Brussel. Europa hoedt er zich voor om al te nadrukkelijk de oude nieuwe president te huldigen want je weet maar nooit …
Maar feitelijk maakt dat geen groot verschil.
Kabila behoudt de macht, zijn entourage nog veel meer.
De onmachtige oppositie, arm en ongewapend, is niet in staat om op te tornen tegen de ordetroepen van Joseph Kabila, overigens opgeleid en bewapend met veel Europees, ook Belgisch, geld.
En de gewone Congolees, die is alweer een illusie armer, de illusie dat ‘democratie’ ,of toch zoals de wereld het hen voorgetekend heeft, hun leven zou verbeteren.
De kracht om het eigen lot in handen te nemen heeft een zoveelste slag gekregen.
Met de moed der wanhoop zullen ze weer wachten op het einde van de volgende vijf jaar, onmachtig om meer te doen.
Peter Verlinden
(De auteur is Afrikaspecialist bij onze nieuwsdienst.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod
20/12/2011 om 14:00
Is iemand verbaasd hierover?
De redenering achter de “samenwerking” met Congo is, zoals steeds, gericht op het vrijwaren van de grondstoffenstroom. Met de verregaande aanwezigheid van de Volksrepubliek China in, vooral, Oost-Afrika is de noodzaak voor Europa en de VS enkel groter geworden tenminste Congo toegankelijk te houden(°). De Congolezen zijn de mensen die toevallig bovenop die natuurlijke rijkdom wonen, maar verder niet écht belangrijk zijn. Met Kabila zijn de afspraken gemaakt. Het is precies geweten wie wanneer hoeveel moet krijgen om een en ander vlot te laten verlopen.
Indien Tshisekedi aan de macht zou komen, wenkt de chaos. C-130’s moeten landgenoten gaan evacuëren, de para’s moeten zich klaarhouden (tenzij we de Fransen het vuile werk kunnen laten doen), ertsen verdwijnen, de wegeninfrastuctuur ziet af. Aanhangers van het Kabila-regime slaan op de vlucht en beginnen lastig te doen in Brussel of Parijs, “douceurs” te eisen omdat ze dekseltjes van potjes zouden kunnen lichten, in zoverre het de toplaag betreft. Lokaal komen er afrekeningen, legereenheden slaan aan het muiten, het duurt weken, màànden voor er weer stabiliteit is. En dan moeten de verhoudingen en de machtverdeling binnen de nieuwe regering helder worden, zodat er nieuwe afspraken kunnen gemaakt worden en opnieuw geweten is wie wanneer hoeveel moet krijgen om een en ander vlot te laten verlopen. Veel beter die overgangsperiode te vermijden en de status quo te bewaren… Bovendien, wie zegt dat het onder Tshisekedi anders zal zijn, behalve hijzelf?
(Voor alle duidelijkheid, even geredeneerd zoals een diplomaat of zakenman!)
(°) De Volksrepubliek is een fantastische partner voor de lokale bewindslieden: de Chinezen mekkeren niet de hele tijd over mensenrechten.
20/12/2011 om 16:14
Ik kijk uit naar een groot man, of een grote vrouw, die zijn of haar gezag verworven heeft door waarachtigheid.
Ik kijk uit naar die dag dat die grote mens zal spreken.
De wereld verandert zo gauw niet. Een ‘gemiddeld’ mens zal bewuster, consequenter en eerlijker moeten worden eer die man ook ernstig zal genomen worden.
Maar nu is het vreselijk stil…
20/12/2011 om 17:52
Eigenlijk wou ik zeggen, hierboven, (ivm corruptie door onze ‘grote mannen’) : de feiten en vaststellingen zijn zo sterk dat het niet anders kan of er is corruptie in het spel ( Congo). Meestal doen “zulke” grote ” mannen dat samen om ….
Die grote mannen zijn verplicht het omgekeerde te komen bewijzen. Een waarlijk groot man zou dit doen. “Complain or explain” heet dat.
20/12/2011 om 19:02
Bedankt Peter voor je analyse: kortom, de slavernij is nog niet voorbij.
Zou het eens kunnen dat verkiezingen voor het volk georganiseerd worden in plaats van voor de leiders en hun stabiliteit?
Benieuwd of de gemeenteraadsverkiezingen er nu echt zullen komen en hoe…
21/12/2011 om 11:24
Zolang er op deze wereld staten zijn waar op een dergelijk flagrante manier een loopje wordt genomen met de grondbeginselen van de democratie, zal er geen vrede zijn. Deze gang van zaken, net voor Kerstmis, geeft een gevoel van walging. Wij kunnen maar hopen dat deze dictatoriale figuur dezelfde neergang zal meemaken als anderen van zijn soort die intussen voor altijd zijn geschrapt uit de geschiedenisboeken.
21/12/2011 om 15:21
Beste Peter,
Ik heb een aantal jaren in Congo gewerkt onder Mobutu en was opgelucht toen vader Kabila Mobutu SeSoko omver wierp.
40 jaar corruptie en achteruitgang. Article 15 was het ongeschreven grondwetsartikel om te overleven. “Débrouillez vous”. De lonen van ambtenaren werden niet betaald. Idem voor het leger. Met als gevolg versperringen op de wegen om de bevolking af te troggelen en corruptie op alle niveaus. Men moest immers “overleven”. Na 40 jaar van deze praktijk zit Congo met een generatie die niets anders gekend heeft. Dit zal dus niet op enkele jaren verdwijnen.
Jouw mening lijkt me mogelijks gekleurd door de aanwezigheid van China, die duidelijk verstorend werkt voor de Belgische en Europese belangen.
Zoon Kabila is zeker geen heilige. Maar als Thisekedi al maanden voor de verkiezingen claimt dat hij de enige ware president is, dan durf ik toch twijfelen aan zijn objectieve of subjectieve bedoelingen. Hij stuurt aan op een gewelddadig conflict. Tot zelfs in Matonge bij ons.
Dat Tsiskedi in de 10 miljoen inwoners tellende hoofdstad Kinshasa populair is, daar twijfel ik niet aan. Ik woonde in Limete op 200 meter van zijn Villa.
Het waren niet alleen Presidentsverkiezingen, maar ook parlementaire. Daar vermoed ik veel meer fraude. Volgend jaar worden er locale verkiezingen gehouden. Dat zou wel een interessante evolutie kunnen opleveren.
Ondertussen moeten we de NGOs steunen die kindsoldaten recycleren. Basisvakbondsorganisaties uitbouwen in de mijnsector, vrouwenorganisaties steunen, malaria uitroeien, onderwijs versterken en wegen aanleggen om de landbouwproducten van de dorpen in de brousse in de steden te krijgen.
Dat zijn de prioriteiten
Vriendelijke groeten
Bob