Iowa. Er zit weinig reliëf in het land, en nog minder variatie in het landschap. Afgemaaide, vaalgele maïsvelden; opvallende windmolenparken; af en toe een kudde zwarte Angus-koeien. Tussen de velden staan boerenbedrijven: meestal een cluster van woonhuis, houten schuren met mansardedaken en nieuwerwetse silo’s. Sommige small towns hebben een dorps karakter behouden: de commerciële eenvormigheid van ketens en supermarkten, alomtegenwoordig in Amerika, heeft hier nog een aantal plekjes gespaard. Drie miljoen mensen wonen op een oppervlakte van vijf maal België, en negen op tien inwoners zijn blank. Iowa biedt niet meteen een staalkaart van hedendaags Amerika.

Toch is het in deze staat dat het vierjaarlijkse circus van de presidentsverkiezingen telkens van start gaat. Iowa is de eerste staat - the first in the nation - waar de partijen hun voorverkiezingen of primaries houden. Voor de democraten is dat deze keer een formaliteit: Barack Obama heeft geen tegenstand. De republikeinen beginnen aan het selectieproces met zeven kandidaten. In de graanstaat Iowa wordt meteen al wat kaf van koren gescheiden.

Een caucus

In Iowa neemt de voorverkiezing de vorm aan van een caucus: een heuse avondlijke vergadering waar mensen hun stem uitbrengen en blijven wachten op de uitslag. In de aanloop naar die wat aparte stembusslag doorploegen de kandidaten alle uithoeken van de staat. Ze houden halt in coffeeshops en fabriekshallen, pizzatenten en kerkgebouwen, in de hoop zoveel mogelijk kiezers te zien en de hand te drukken – want persoonlijk contact doet wonderen. Omgekeerd zijn er inwoners van Iowa die meer dan één kandidaat willen beluisteren en besnuffelen. Zij nemen hun verantwoordelijkheid, als eersteling in de voorverkiezingsrace, bijzonder ernstig.

Een slag apart

Het verkiezingsproces voor het machtigste ambt ter wereld begint dus in uiterst nederige omstandigheden, dicht bij de kiezer. Dat is tegelijk innemend charmant en hoogst bedenkelijk. Want de republikeinen in Iowa zijn een slag apart. Buiten de steden gaat het haast altijd om boeren of zelfstandigen, die van de overheid zo weinig mogelijk bemoeienis willen. Niet zelden behoren ze tot families met een stamboom in Iowa: nazaten van settlers uit Duitsland, Nederland of Zweden. Dat waren diep gelovige gemeenschappen, en die godsdienstige gestrengheid werd van generatie op generatie doorgegeven. De nieuwerwetse evangelische beweging vond hier een vruchtbare bodem. Op die manier weegt de evangelische stem doorgaans zwaar door in de caucus van Iowa. Ook de Tea Party kan hier op een natuurlijke aanhang rekenen, want die beweging speelt gretig in op het rurale wantrouwen tegenover regulering en overheid.

Wie is favoriet?

In feite zou je in Iowa een verpletterende zege moeten verwachten van een oerconservatieve, streng-protestantse Tea Party-kandidaat. De peilingen voorspellen nochtans een zege voor Mitt Romney - een gematigd-conservatieve zakenman die bovendien tot de Mormoonse kerk behoort - of Newt Gingrich, een bekeerde katholiek die twee maal een huwelijk verbrak voor een nieuwe liefde. En verder doet Ron Paul het goed in de polls: een tegendraadse libertijnse dokter. Ron Paul speelt zeker in op een aantal Tea Party-sentimenten, maar zijn isolationistische kijk op de buitenlandse politiek valt toch moeilijk te rijmen met de traditionele veiligheidsconcepten van de republikeinen. Gingrich is een veteraan van het conservatieve offensief van de jaren negentig, maar dat palmares is een beetje bezoedeld door zijn persoonlijke levenswandel, door zijn pragmatische deals met Democraten en zijn lobbywerk voor overheidsbedrijven als Fannie Mae en Freddie Mac.

Niettemin lijken zowel Paul, Gingrich als Romney heel wat kiezers te bekoren.

Blunderfestival

Misschien heeft dat te maken met demografische en culturele verschuivingen: zelfs in Iowa deinen sommige steden flink uit. Het succes van Romney, Paul en Gingrich heeft nochtans evenveel te maken met de zwakte van de andere, conservatievere kandidaten. Zowel Michele Bachmann als Rick Perry regen de blunders aan elkaar, en Rick Santorum straalt zo’n uitgesproken brave Hendrik-beeld uit dat het zelfs voor Iowa-conservatieven een beetje saai wordt. Daar komt bij dat ze alledrie in dezelfde vijver vissen en daarmee de evangelische stemmen versnipperen. De peilingen bevestigen dat: tel de score van de drie bij elkaar, en ze halen de koplopers makkelijk in. Als één van hen toch sterk weet te eindigen in Iowa, en de anderen haken af, kan zo’n kandidaat een tweede adem vinden.

‘Drie kandidaten vechten hier in Iowa om een tweede kans,’ zei CNN’s bekendste campagnewatcher John King me in een coffeebar in Iowa, wachtend op een optreden van Rick Perry. ‘Bachmann, Perry en Santorum mikken allemaal op de evangelische stem en op de Tea Party-stemmen. De vraag voor de volgende weken is of één van hen die stemmen kan consolideren, en toch nog als derde of vierde kan eindigen.’

Bert De Vroey

(De auteur is buitenlandverslaggever bij onze nieuwsdienst en volgt de Republikeinse voorverkiezingen. Beluister ook de bijdrage van Bert De Vroey in De Ochtend, op Radio1.)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod