“No! No! No!” Duidelijker kon ze niet zijn. Amper enkele weken voor haar partij haar meedogenloos aan de kant zou schuiven, maakte Margaret Thatcher op niet mis te verstane wijze duidelijk wat ze vond van de plannen van toenmalig commissievoorzitter Delors om van de Europese Unie een politieke en financiële unie te maken. “No! No! No!” Het was voor enkele van haar eurofiele kabinetsleden de druppel die de emmer deed overlopen: eind november 1990 kegelden ze haar uit Downing Street en trok Thatcher met tranen in de ogen voor de laatste keer de beroemde zwarte deur achter zich dicht; John Major volgde haar op. Maar veel gewone Britten zullen instemmend geknikt hebben toen de Iron Lady in het Lagerhuis Jacques Delors op zijn plaats zette.
Camerons No-moment
Vorige week beleefde premier David Cameron zijn eigen No-moment. Tijdens het marathonoverleg in Brussel hield hij het been stijf en stond hij plotseling alleen. Europese leiders vielen over elkaar heen om hun teleurstelling uit te spreken en Cameron zelfs met zoveel woorden te hekelen. De geluiden die ik via de telefoon uit het Verenigd Koninkrijk opving, klonken anders: op zijn minst genuanceerd; andere stemmen gaven hem zelfs volmondig gelijk. De opiniepeilingen vrijdag bevestigden dat veel Britten vierkant achter hun premier staan.
De relatie die de Britten met Europa onderhouden, is op zijn zachtst gezegd problematisch. Cultureel-historisch horen ze erbij, maar toch ook niet helemaal. Met de Fransen hebben ze letterlijk honderden jaren oorlog gevoerd. Hun officiële (staats-)godsdienst is een allegaartje van katholieke en protestantse elementen en is geheel en al uniek voor het Verenigd Koninkrijk en zijn vroegere kolonies. En wanneer je het over de Tweede Wereldoorlog hebt, benadrukken ze graag dat ze er “alleen voor stonden”. Helemaal historisch correct is dat niet, de Amerikanen en de Sovjets vochten aan hun zijde en het verzet bereidde de weg voor een geallieerde invasie. Maar tijdens de oorlog beleefde Albion zijn “finest hour”, en bij geen enkel evenement van historische orde laten de Britten het na daarop te wijzen.
Het puin van de Tweede Wereldoorlog
De Europese Unie werd opgetrokken op het puin van die Tweede Wereldoorlog. De stichters van wat toen eerst de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal was, later de Europese Economische Gemeenschap en nog later de Europese Unie werd, waren vrij snel doortrokken van het idee dat een ramp als de Tweede Wereldoorlog Europa niet meer mocht overkomen. De Britten waren daar niet bij. Een nazi-bezetting hadden ze nooit doorgemaakt, en ze wentelden zich liever in de mythe dat ze de nazi’s helemaal op hun eentje hadden verslagen. Dat soort Europa dat zich ten zuiden van het Kanaal uit het oorlogspuin aan het optrekken was, bekeken ze maar met een scheef oog. Het Verenigd Koninkrijk had (voorlopig) voldoende aan wat nog van zijn kolonies overbleef, en richtte zich veel liever op de andere kant van de Oceaan, de Verenigde Staten. De Britten praatten zichzelf de illusie aan dat ze met de Amerikanen “a special relationship” hadden. Dat die transatlantische liefde een vrome wensdroom was en dat die vooral uitging van deze kant van de Oceaan, daarvoor bleven ze blind. De ogen van Britse politici fonkelen nog altijd een beetje als ze het over de “special relationship” hebben. Veel Amerikaanse politici daarentegen hebben er meestal geen flauw vermoeden van waar die rare Britten het nu in hemelsnaam weer over hebben.
Nigel Farage en de onverkozen president
Maar het Britse ongenoegen over Europa gaat dieper dan dat. Engeland is de wieg van de parlementaire democratie. Hun verzet tegen almachtige koningen gaat terug tot de Magna Charta in 1215, toen de baronnen erin slaagden de vleugels van King John te knippen. Sindsdien is de Engelse geschiedenis een lange aaneenrijging geweest van de ene machtsstrijd na de andere tussen parlement en koning. Charles II eindigde op het schavot toen hij de macht van het parlement wilde beperken. De Britse afkeer van wat zij een dirigistisch Europa vinden, heeft diepe historische wortels.
Toen ik het twee jaar geleden tegen een Britse gesprekspartner had over de Europese president Herman van Rompuy, keek hij mij onbegrijpend aan. “President Van Rompuy? Did you ever vote for him?” was zijn repliek. Veel Britten vinden het volslagen onaanvaardbaar dat een onverkozen president aan het hoofd staat van wat het grootste politieke project van de voorbije 100 jaar zou moeten zijn. Het Europese parlementslid Nigel Farage noemde Van Rompuy ooit “een natte dweil”. Dat was smakeloos en lomp. Maar de kern van de kritiek slaat in het Verenigd Koninkrijk wel degelijk aan: dat de Britse burger de voorbije decennia veel macht heeft afgestaan aan een instituut waar hij weinig democratische controle op kan uitoefenen, en waar hij nauwelijks een emotionele band mee heeft.
Daarom ook houden de Liberaal-Democraten, de coalitiepartners van de Conservatieven in Camerons regering, zich opvallend op de vlakte. De leden van deze kleine partij moeten zowat de laatste eurofielen van het Verenigd Koninkrijk zijn, maar ze weten dat de wind op dit moment uit een andere richting waait.
Van David Cameron zelf weet zowat niemand wat zijn Europese visie is. Bij zijn Conservatieve voorgangers als Edward Heath en Margaret Thatcher was dat wel duidelijk. Heath loodste het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie in. En hoewel Thatcher ooit de campagneleider was voor een “ja” tegen de Europese Unie bij het referendum in 1975, wisselde zij in de jaren 80 het geweer van schouder. Maar Heath en Thatcher hadden tenminste de kracht van hun overtuiging. Cameron zelf moet schipperen tussen zijn eurosceptische partijgenoten enerzijds en de wetenschap anderzijds dat zijn land economisch van de Europese Unie afhankelijk is. In de nacht van vorige donderdag op vrijdag is het Kanaal plotseling veel breder geworden, en het managerstype dat Cameron is, heeft niet de persoonlijkheid en de visie die nodig zijn om de tektonische platen onder zijn eiland bij te sturen.
Ivan Ollevier
(De auteur is buitenlandredacteur bij onze nieuwsdienst.)
@Allen: reaeren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod
15/12/2011 om 13:53
The queen, did they ever vote for her?
15/12/2011 om 14:50
Solidariteit is wat de anderen verwachtten van Engeland ( en van elkaar). Ik vind dat , als het erop aankomt, geen solide basis voor samenwerking.
Geef mij maar regels. Regels die afdwingbaar zijn en afgedwongen worden ( eerste regel).
M. Friedman was terzake verkeerd, als de domste van de klas. Staten die zijn theorie toepasten waren , zo mogelijk, nog dommer, lange tijd. Want deregulatie : daartoe is de mens - gezien zijn eigenschappen - niet in staat.
15/12/2011 om 16:56
Het verzet van de Britten tegen hun kongshuis stierf met Charles II. Wie dat vermeldt zou ook de Franse Revolutie moeten vermelden en besluiten dat dit vandaag allemaal niets verklaart. Misschien was de weigering van De Gaulle een belangrijk feit. De Britten hadden zich zonder zijn verzet eerder kunnen aansluiten en waren misschien Europeser gaan denken. Thatcher speelde uiteraard een rol en de conservatieven zitten nog geddeltelijk op die lijn. Zeer negatief zijn sedert meer dan 30 jaar de Britse tabloids die een uiterst nationalistische lijn volgen. Vele Britten zien niet dat Londen als financieel centrum zonder Europa niet zou bestaan. Ze begrijpen niet dat de hand die hen voedt daar op zeker dag ook kan mee stoppen. En dan? Vraag het de Grieken.
15/12/2011 om 17:06
Mijn vader raakte in de oorlog een goede (maar zeer anglophyle) vriend kwijt, toen hij stelde: “De Britten kunnen wel onze bondgenoten zijn, maar zullen nooit onze vrienden worden”! Een aspect van de Britse politiek is helaas in het bovengenoemde stuk niet ter sprake gekomen. Namelijk, dat de Britten van oudsher altijd de “detente” in Europa nastreefden, d.w.z. een evenwicht tussen de machtsblokken.
Al deze machtsspelletjes zijn bij een toch langzamerhand naar elkaar groeiend Europa onmogelijk geworden, waardoor Engeland dus niet meer de landen tegen elkaar kan uitspelen en zelf als ‘lachende derde’ kan toekijken. Door hun voormalige koloniale rijk konden zij zich altijd veroorloven met een schuin oog naar Europa te kijken en hebben zich inderdaad nooit Europees gevoeld. Dit wordt ondermeer bewezen door het weerbericht van de B.B.C. wanneer er mist over het Kanaal hangt: “The continent is isolated”! Men zou natuurlijk ook kunnen zeggen: “Great Brittain is isolated” en dat wordt nu ook zonder mist in toenemende mate het geval.
Men zou kunnen zeggen dat Europa schromelijk tekort schiet de Britten het belang van de Europese samenwerking uit te leggen en dat is zo, geholpen door de politieke aversie van een Margreth Thatcher en nu Cameron. Toch beweer ik dat het een ramp voor de Britten zal zijn, wanneer ze zich volledig van Europa afwenden en dit wordt door de Britse zakenwereld ook duidelijk onderkend. Echter, almaar bijdrage kortingen geven om de schijn van het “Empa (Churchills versie van het woord “Empire)” hoog te houden gaat ook niet langer. Wanneer zij er niet bij willen horen, het zij zo, dan zullen we het financiele centrum wat London nu nog is wel ontmantelen en die rol aan een andere stad in Europa toekennen, waar voldoende geoefend personeel aanwezig is, die rol over te nemen
Facit: Ik denk dus dat de schade voor Engeland oneindig veel groter zal zijn dan voor Europa en dan zouden we eindelijk van die dwarsliggers verlost zijn.
15/12/2011 om 19:47
Om het met de woorden van Cameron’s “maatje” BDW te zeggen:
Sic transit gloria mundi (aardse roem is vergangkelijk)
15/12/2011 om 20:26
Ach, wat zijn we toch weer lichtgeraakt! De stoute Britten merken - terecht!! - op dat “onze” Van Rompuy niet democratisch verkozen is. So what? Day is hoj ook niet. Hij is trouwens niet eens president. “Wij” noemen hem slechts zo.
Overigens treed ik het standpunt van Cameron volledig bij. Ik zie niet in waarom het VK zich door een stuntelende en verschrikkelijk incompetente EU zou moeten laten gijzelen, die er maar niet in slaat hun kunstmatige munt (waar de Britten niets mee te maken hebben) te redden.
16/12/2011 om 09:14
ik vind het zonde wat in GB gebeurt. Ik ben l een fan van dit land, maar ik kan er niet omheen : ze glijden alleen maar verder af in proletendom. Niet alleen materieel, maar vooral intellectueel. Wat de tabloids daar aanrichten aan intellectuele schade door dwaze nationalistische berichtgeving die niks te maken heeft met een gezonde eurosceptische ingesteldheid is zonder meer beangstigend.
16/12/2011 om 10:46
@FrankV
We zullen eens zien hoeveel het VK verliest als ze uiteindelijk de scheiding maken met de EU. Mocht u weten hoeveel investeringen vanuit de EU naar het VK gaan. Als dat weg is zal je ze wel rap zien terugkrabbelen. En mijn contacten in het VK vertellen mij dat ze niet zo blij zijn met het NO van Cameron laatst. De enige reden waarom Cameron trouwens verkozen is was de ontevredenheid van de Britten met de Labor regering. Geloof me vrij bij de volgende verkiezingen daar gaat er weer geen sprake meer zijn van de “Wigs”.
16/12/2011 om 13:53
Ofwel doen ze mee met Europa ofwel niet, en dan ook met de Euro. Maar niet altijd van de massale EU steun genieten. En dat “altijd dwarsliggen” kunnen we voor het ogenblik missen. Van mij mogen ze er gerust uitstappen. En als we dan ook nog wat van de activiteiten vanuit London naar Europa kunnen halen is dat mooi meegenomen. Laat ons verder doen met de landen die werkelijk snel willen evolueren en akkoord zijn over de te nemen maatregelen.
16/12/2011 om 21:41
@David Schoonbaert
De polls in het VK vertellen een ander, en geloofwaardiger, verhaal dan jouw enkele contacten.
Ik zou willen dat we in Belgie ook Camerons hadden, die de moed hebben om op te staan tegen de dwingelandij van een niet-democratisch verkozen Europa-apparaat, dat uitblinkt in verdeeldheid, incompetentie en dolgedraaide regelneverij.
Europa betaalt nu de prijs voor dat schaapachtig geloof in de almacht van enkele over het paard getilde burocraten en uitgerangeerde politici. De maatregelen, die men nu neemt, had men meer dan tien jaar geleden moeten nemen, VOOR de invoering van een gemeenschappelijke munt. Nu is het dweilen met de kraan open.
17/12/2011 om 10:19
@Marcel: u verwart discussiëren met schelden - mod
17/12/2011 om 10:25
@FrankV
Bedoelt u die polls uit de Daily Mail? HAH elke kenner van het VK zal u vertellen dat de DM een sensatiekrant is die al meer dan eens met onzin is uitgekomen, het is de krant voor de xenofoob en zeer ongeloofwaardig als referentie.
20/12/2011 om 08:32
@ Frank V
U beseft bllijbaar niet hoe sterk de Britse klasse samenleving gepolariseerd is tussen een elite die wel degelijk het belang van Europa inziet en een geproletariseerde, verarmde en verdwaasde massa die alleen tabloids leest waar alleen dwaze xenofobe toogpraat verkocht wordt. Voor mij is het VK de eerste West-Europese democratie die tenonder zal gaan aan de “wil van het volk”. Dalrymple is niet toevallig een Engelsman, vuilbek Farage al evenmin enhooligans zijn niet voor niks een Engels exportproduct. Verder betekent democratie niet “de mensen” klakkeloos achterna lopen en naar de mond praten. Elke samenleving heeft een elite nodig. Het probleem in de UK is dat die elite het contact met de brede bevolking volledig is kwijtgeraakt, en er dus ook totaal geen grip meer op heeft. God verhoede dat het hier ooit zover komt..
12/01/2012 om 13:20
De auteur is ontevreden dat Cameron de tectonische platen in het VK niet bijstuurt… Waarom zou dat dan moeten? Het is ons allemaal duidelijk dat de meerderheid van de Britten helemààl geen sterker Europa wil. Waarom zou hij de grondstroom van het VK moeten veranderen? Elke democraat zou moeten doen wat de kiezer van hem/haar verlangt. Weten wat de meerderheid wil en daar expliciet tegen in gaan is een vorm van dictatuur.
Mijn mond valt helemaal open als ik in de commentaren lees dat het VK blijkbaar een staat van proleten is en een elite die het belang van Europa inziet. Is dat zo? Denken jullie nu echt dat Britten idioten zijn ofzo? En de LibDems als de intellectuele elite omschrijven is denk ik een stapje te ver (alhoewel ze over zichzelf zeker zo denken :p)
Als ik zie hoe de attitudes zijn tegenover Groot-Brittanië, hebben ze overschot van gelijk dat ze niet teveel macht willen afstaan aan de EU, want deze zou overduidelijk misbruikt worden.
De EU is naast een politiek bondgenootschap ook een vereniging gebaseerd op vertrouwen, en vertrouwen moet je verdienen