Exact 20 jaar ligt er tussen de Europese top van Maastricht van 9 en 10 december 1991, en de Europese top van donderdag en vrijdag (8 en 9 december 2011). De top van Maastricht betekende de geboorte van de euro. Nu, zeggen sommigen, staat het overleven van de euro op het spel.
Waarom moest de euro er komen ?
In Maastricht had men het nog over de ecu, de naam euro is pas in 1995 gegeven. De plannen voor een gemeenschappelijke munt dateren al van eind jaren zestig. Eind jaren 80 werden de plannen serieus. Europa was bezig met het creëren van één interne markt. Eén munt zou daar perfect bij aansluiten, was de redenering.
De eenmaking van West- en Oost-Duitsland
Na de val van het Ijzeren Gordijn in 1989, rees de vraag: kunnen West- en Oost-Duitsland herenigen? Nu lijkt het evident, toen was dat niet het geval. Veel landen, Groot-Brittannië en Frankrijk bijvoorbeeld, zagen een eengemaakt Duitsland als een nieuwe bedreiging. Frankrijk was echter grote voorstander van één gemeenschappelijke Europese munt, waar Duitsland lange tijd niet voor te vinden was. Bondskanselier Kohl en president Mitterand geraakten het eens: Frankrijk zou instemmen met de Duitse eenmaking, Duitsland zou zijn sterke D-mark opgeven. Die was al lang een doorn in het oog van Franse politici.
De Maastrichtcriteria
Duitsland wou zijn munt wel afstaan, maar dan moest er wel een “politieke unie” komen. Een sterk Europees gezag over het economische beleid van alle landen, een onafhankelijke Europese Centrale Bank die zou werken zoals de Duitse Bundesbank. De politieke unie was een brug te ver voor de meeste landen. In de plaats kwam een afgezwakte versie. Een land dat wou deelnemen aan de muntunie, moest een begrotingstekort hebben van minder dan 3 % van het BBP, een overheidsschuld van minder dan 60%, en een lage inflatie. Die “Maastrichtcriteria” zouden later ook in het Stabiliteitspact terechtkomen. Een land dat de euro heeft ingevoerd, moet onder die normen blijven. Frankrijk wou niet weten van automatische sancties voor overtreders. De lidstaten zouden elkaar wel controleren. Via “globale richtsnoeren” zouden ze afspraken maken over lonen, belastingen, en andere vormen van economisch beleid.
20 jaar later
De euro was in de beginjaren een succes, maar de grote financiële crisis legde zijn constructiefouten bloot. Een munt voor (nu) 17 landen veronderstelt meer discipline, en meer economische samenhang. Opnieuw gaat de discussie over de vraag of er al dan niet automatische sancties moeten komen voor wie de normen overtreedt. Frankrijk zegt daar nu wel achter te staan. Een jaar geleden wou Frankrijk er nog niet van weten (tijdens de discussie over het “sixpack” met het Europees Parlement). Opnieuw vraagt Duitsland meer discipline, net zoals Kohl dat ook al deed in ruil voor de afschaffing van de D-Mark.
En opnieuw spelen de Britten een aparte rol. In Maastricht wilden ze niet meedoen met de euro en met afspraken over een sociaal Europa. De Britse premier Major rekte de top een dag langer, tot hij zijn zin kreeg. Nu dreigt David Cameron met een veto, als de nauwere samenwerking van de eurolanden ertoe zou leiden dat Groot-Brittannië de controle over de financiële sector (lees: de City in Londen) zou verliezen.
Rob Heirbaut
ps: als u het lijntje in de inleiding aanklikt, ziet u de verslaggeving over de top van Maastricht, 20 jaar geleden, door Guy Janssens en Dirk Sterckx.
(De auteur is Europawatcher bij onze nieuwsdienst.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de gewijzigde regels - mod
08/12/2011 om 12:35
Een goed initiatief van de auteur om de geschiedenis en het verloop van de euro nog eens in herinnering te brengen.
Ook voor de jonge mensen die de Belgische frank nog nauwelijks gekend hebben.
De gewone burger wordt de laatste jaren gematrakkeerd met een Europees financieel jargon waar maar weinigen kaas van gegeten hebben, terwijl .
Europese wetgeving onze samenleving steeds meer beheerst, waarbij nationale en regionale overheden steeds meer functioneren als “uitvoerders” die verantwoording aan Europa verschuldigd zijn. En het gaat steeds verder.
Een oproep aan Rob Heirbaut om zijn ervaring, kennis en inzichten over Europa te bundelen in een tweede boek over “Hoe Europa ons leven beïnvloedt” op dezelfde eenvoudige doch transparante wijze als het eerste boek.
08/12/2011 om 23:18
Ondanks twijfels en deelswijze enorme weerstand tegen een landen overstijgende financiele discipline en geheel los van allerlei politieke overwegingen, is het duidelijk dat die er zal moeten komen wanneer we de Euro willen redden. Men zou het kunnen vergelijken met een gezin, waar zowel de vader als de moeder en ook de kinderen vrij willen zijn, pappa’s salaris uit te geven zoals zij dat individueel wensen. Dit zou naruurlijk in de kortste keren fout gaan en zo gaat het nu ook fout in Europa. “Grosso modo” hebben de Zuid-Europese landen maar raak uitgegeven zonder naar de inkomsten te kijken en is hun staatsschuld door de steeds groeiende tekorten op de betalingsbalansen van die landen torenhoog geworden.
Wanneer het alleen over hun eigen munt zouden gaan, zou devaluatie reeds lang geleden hebben plaatsgevonden en zou er een nieuw internationaal evenwicht met voor dat land een lager niveau hebben plaats gevonden. Nu zitten zij echter in de eenheidsmunt Euro en dreigen dus de sterke landen mee te slepen in hun wanbeleid. Door de sterk vergrote internationale samenwerking op het gebied van financieen (banken), productie (industrie en landbouw) en handel, zijn de financiele systemen zo van elkaar afhankelijk geworden dat er een domino-effect dreigt, wanneer enige landen niet meer aan het tot nu toe gehanteerde systeem voldoen. Een leerzaam voorbeeld is Frankrijk, wat tot over z’n oren in de Griekse- Italiaanse en Spaanse staatsverschulding zit. Op het oog lijkt het een stabiel land, maar wanneer het in die landen fout gaat, blijkt dat het eigen bancaire systeem ‘zo rot als een mispel is’. Nog heeft Duitsland er een belang bij de Fransen tot op zekere hoogte te helpen hun “amour propre” te behouden. Dat is dan ook de reden van het Mercozy-plan. Laten we echter een ding niet vergeten, Frankrijk staat aan de rand van de afgrond wat aan de toegevendheid van President Sarkozy t.o.v. de Duitse voorstellen af te meten is.
Facit: Die strengere begrotingscontrole moet er komen, eventueel zonder de dwarsliggende landen zoals Engeland, die ook (net als Frankrijk) alleen haar eigenbelang op het oog heeft, zoals de macht van de invloed op het financiele systeem door de Londense City en haar financiele instellingen. We zullen ons dan wel bewust moeten zijn dat dit practisch een twee-deling geeft tussen landen die nog wel aan de Europese gedachte geloven en landen die of te zwak zijn, of alleen hun eigenbelang nastreven. Is de Euro-gedachte het waard op gered te worden: Zeer zeker! Kan het nog gered worden: Zeer zeker, wanneer de politici eindelijk eens wat moed zouden tonen om te doen waarvoor ze (duur) betaald worden, nl. regeren en beslissingen nemen.
09/12/2011 om 18:53
Ik zal wel niet de enige zijn die bedenkingen heeft over de dubbelzinnige rol van Cameron. Nederland (ook zo’n grote Altlantic-fan) zal wel eieren voor zijn geld gekozen hebben en heeft uiteindelijk Duitsland dan maar gevolgd (het was ooit anders), evenzo met enkele andere twijfelaars.
10/12/2011 om 04:36
vervolg en PS : na deze avonturen van David Cameron zal Bart De Wever toch een beetje moeten uitkijken met het kiezen van zijn vrienden (wat zal Theodore daar nu van zeggen in de Standaard?)
11/12/2011 om 17:42
Niemand ( except the english ) twijfelt aan het feit dat de Euro , een ganse stap voorwaarts was in de economische eenmaking van Europa.
De voordelen waren enorm, voor de economie , voor de financiële wereld , en vooral voor de rol die Europa zou toebedeeld ktijgen in de 21 eeuw .
En toch warempel het liep mis.
Europa was vooral een economische éénmaking, en maar een beetje politieke éénmaking, de locale staten hielden vast aan hun soevereiniteit .Telkens het moeilijk werd , was er de thuisbasis om op terug te vallen.De tegenstellingen in Europa bleven enorm en onopgelost. De politieke wil daaraan te sleutelen ontbrak, onmacht lag aan de basis. Een echte Monetaire unie kwam er dus niet .
De rest van het verhaal is bekend .De motor sputterde, het uitgavenpatroon van de verschillende landen was niet onder controle te houden. In Griekenland liep zowat alles fout, het budget werd vervalst , met de medewerking van Amerikaanse experten.
De bestaande tegenstellingen tussen Noord en Zuid een oud zeer werden nog groter .
Het uitspatten van de Amerikaanse immobiliën crisis stak de lont aan het vuur. De Europese banken transformeerden zich in hedge fund financiële instellingen, en verhoogden alzo hun capaciteit tot het uitlenen van geld veel geld .
Het hek was van de dam, de soevereine staten zoals Griekenland Portugal , Italië konden goedkoop geld lenen , de schuldenberg groeide tot ongekende hoogten. Hubris noemt men zulke evolutie .
Er volgde recessie , de beurzen gingen onderuit , aandelen verloren 50 % en meer van hun waarde. Het gevolg was een algemene vetrouwenscrisis, Banken konden hun korte termijn financiering niet meer verzekeren en gingen onderuit .
De redding was enkel mogelijk met massieve staatssteun , staten die op hun beurt aankeken tegen een ratingverlaging , met het gevolg dat de financiering van de schuldenberg soms verdubbelde, tot zelfs een land als Griekenland gewoon failliet ging .
De bankencrisis is verre van opgelost , ook de Euro wordt opnieuw in vraag gesteld. Heel het financiële systeem in Europa heeft een dreun gekregen, en niemand kent voorlopig de oplossing .
Intussen groeit de globale verarming , veel mensen spreken reeds hun opgebouwde reserves aan , doch kunnen deze niet meer opbouwen. De verarming is dus structureel en woekert voort . Een schande voor de Belgische Politiekers die in deze barre tijden een vuil politiek spel speelden dat 540 dagen duurde.De burger hij betaalt de prijs van dit alles .Zo is het , zo was het . L’histoire se répète.