Twee jaar geleden, op 1 december 2009, trad het Verdrag van Lissabon in werking. Het moest de werking van de Europese Unie vereenvoudigen, en alles transparanter en democratischer maken. Maar door de schuldencrisis bleek al gauw dat er in het Verdrag allerlei constructiefouten zitten, die het voortbestaan van de euro in gevaar brengen. En dus wordt er volop gesleuteld aan het Verdrag, om die fouten eruit te halen.
Europese verdragen zijn sowieso niet voor eeuwig. Nog voor het in werking trad op 1 december 2009, eisten en verkregen Ierland en Tsjechië al aanpassingen. Voor Ierland komt er een protocol (een soort aanhangsel) bij het Verdrag, waarin staat dat er niet geraakt wordt aan de militaire neutraliteit. Tsjechië krijgt in een protocol een uitzondering op het Handvest van grondrechten. Die protocollen worden op 9 december ondertekend, samen met het toetredingsverdrag van Kroatië.
Onderlinge hulp
Onmiddellijk na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, brak de Griekse schuldencrisis in alle hevigheid los. Toen duidelijk werd dat Griekenland hulp van buitenaf zou nodig hebben. Maar in het Verdrag staat uitdrukkelijk dat EU-landen elkaar niet mogen helpen om schulden te betalen. Die zogenaamde no bail-out clause was ingevoerd in het Verdrag van Maastricht, dat de regels voor de eurozone vastlegde in 1992. Elk land moet zelf zijn begroting en schulden onder controle krijgen, en niet bij andere landen om hulp komen aankloppen, dat was de redenering. Het was een expliciete Duitse voorwaarde om in te kunnen stemmen met de invoering van de euro. Duitsland wou niet dat de euro van de Europese Unie een “transferunie” zou maken, met permanente geldtransfers van rijke landen naar arme landen.
Om Griekenland te kunnen helpen werd het verdrag omzeild. Elk euroland apart gaf een bilaterale lening aan Griekenland. Samen met hulp van het IMF kwam men zo aan een pakket van 110 miljard euro, begin mei 2010.
Er was nog meer creativiteit nodig om, amper een week later, het tijdelijke Europese Noodfonds EFSF op te richten. Daarvoor deed men beroep op een verdragsartikel dat financiële bijstand aan een lidstaat toelaat, wanneer het getroffen is door een natuurramp of door “buitengewone gebeurtenissen”, die onbeheersbaar geworden zijn.
Wijziging
Omdat Duitsland vreesde dat het Duitse Grondwettelijke Hof hier wel eens brandhout van zou kunnen maken, drong Duitsland er eind 2010 op aan om het Verdrag te wijzigen, en een permanent fonds op te richten voor eurolanden in geldnood, het ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme). Aan artikel 136 wordt een paragraaf toegevoegd, die aan de eurolanden de mogelijkheid geeft om een mechanisme in te voeren dat noodzakelijk is voor de stabiliteit van de euro. De verdragswijziging verloopt via de zogenaamde “vereenvoudigde procedure”: er komt geen grote voorbereidende conventie aan te pas, het volstaat dat de parlementen van de 27 lidstaten het goedkeuren.
De afspraak was om het ESM klaar te hebben tegen 2013. Maar nu zou men liefst hebben dat het ESM er al vroeger is, ergens in 2012, omdat het meer mogelijkheden heeft dan het EFSF. Maar intussen is er een nieuw probleem opgedoken: veel landen willen de werking van het ESM op de valreep bijsturen, om ervoor te zorgen dat banken in de toekomst niet verplicht zouden kunnen worden om een deel van de schuld van een land kwijt te schelden.
Intussen dringt vooral Duitsland aan op nog meer verdragswijzigingen. Die zouden het budgettair toezicht op de eurolanden nog strenger moeten maken. De huidige regels, die in een protocol bij het Verdrag staan, zijn de voorbije jaren wel 60 keer overtreden door eurolanden, onder meer door Duitsland zelf. Eurolanden mogen geen begrotingstekort hebben dat groter is dan 3% van hun BBP, en geen schuld die groter is dan 60%.
De regels voor het toezicht op de naleving daarvan, staan in Europese verordeningen. Die zijn onlangs strenger gemaakt, via het “sixpack”, met onder snellere sancties voor begrotingszondaars. Het scheelde niet veel of België was het eerste land geweest dat met de nieuwe boetes had kennisgemaakt.
Wanneer een land zulke boete niet betaalt, is er een probleem. In het Verdrag staat uitdrukkelijk dat landen voor begrotingskwesties niet voor het Hof van Justitie gedaagd kunnen worden. Duitsland wil dat wel mogelijk maken, en wil het verdrag dus op dit en andere punten wijzigen. Het zou een vertrouwenwekkend signaal moeten geven aan de financiële markten.
ECB
Duitsland wil niét raken aan het artikel over de Europese Centrale Bank. Daarin staat dat de ECB geen geld mag lenen aan landen, door rechtstreeks obligaties van die landen te kopen. De ECB doet dat nu onrechtstreeks, op de financiële markten, wat in beperkte mate wel toegelaten is door het verdrag.
Welke wijzigingen Duitsland precies wil, is nog niet duidelijk. Ze zouden alleen van toepassing zijn op de landen die de euro als munt hebben. Maar ze moeten wel worden goedgekeurd door alle EU-lidstaten, dus ook door Groot-Brittannië. Nu is er bij de Britse Conservatieven van premier Cameron een grote vraag om van deze procedure gebruik te maken om de band met de EU losser te maken. Groot-Brittannië zou uitzonderingen moeten krijgen op Europese regels, in ruil voor het goedkeuren van de wijzigingen die Duitsland wil.
Dat is meteen het grote probleem met een verdragswijziging: ook andere landen komen misschien bij Europees president Van Rompuy langs met andere vragen. Het Europees Parlement eist al dat niet de “eenvoudige”, maar wel de gewone procedure gevolgd wordt, dus mét een grootschalige Conventie. Verdragswijzigingen duren bovendien ook lang, en zijn geen snel antwoord op de eurocrisis.
Iedereen is ervan overtuigd dat de constructiefouten van de euro opgelost moeten worden. Bovenop de monetaire unie moet er een economische unie komen, een begrotingsunie, een politieke unie, of een stabiliteitsunie (er worden keer op keer andere benamingen aan gegeven). Er zijn ook erg verregaande voorstellen. Het Duitse CDU (de partij van Angela Merkel) wil dat de voorzitter van de Europese Commissie in de toekomst rechtstreeks door de Europeanen verkozen wordt. Het wil ook meer macht geven aan het Europees Parlement, maar dan zouden er wel meer Duitsers in moeten zitten. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken wil dat één persoon zowel Commissievoorzitter als Europees president wordt, zodat Europa een “smoel”krijgt. Daarvoor is er geen verdragswijziging nodig. Maar het toont wel aan dat er ook een mentaliteitswijziging bezig is, naar “meer Europa”.
Rob Heirbaut
(De auteur is Europaspecialist van onze nieuwsredactie)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
01/12/2011 om 13:56
Dat de VRT er maar niet in slaagt waarachtig te berichten over de huidige malaise in Euroland, is al heel lang duidelijk. Maar het laatste zinnentje slaat werkelijk alles. Wanneer men als geïnteresseerde en kritische burger verschillende bronnen raadpleegt, komt er toch een totaal plaatje tevoorschijn. Ik vrees dat de VRT definitief in handen is gevallen van de banksters.
01/12/2011 om 14:19
Een goede analyse.Informeren is beter dan angst en paniek verspreiden.Dit laatste gebeurt jammer genoeg veel te veel.
Op angst heeft nog niemand ooit iets kunnen opbouwen.
01/12/2011 om 19:52
Men spreekt zelfs al van een fiscale unie. Misschien gaan ze dan de belastingen in Belgie verlagen….
01/12/2011 om 20:38
Niets te bespeuren over een Sociale Unie, of Pact, of Fonds, of Facility, of toch iets dat gewone mensen ook wat perspectief biedt….
Het gaat alleen nog maar over “inleveren” om banken te redden, traders, speculanten en de Vrij Markt “zekerheden en stabiliteit” te bieden, om er aan de andere kant mee naar het beurscasino trekken en rustig verder monopolie blijven spelen met Goldman Sachs.
Ondanks de indrukwekkend stijgende reeks van Basel Akkoorden, Toezichthouders, Financieële Supervisors, Richtlijnen, Auditors, Controle Instellingen, en….. drie onaantastbare Amerikaanse Rating Bureau’s voor wiens beoordelingen de hele wereld siddert en beeft en die, wonder boven wonder AAA ratings toekennen aan .
Maar niet getreurd, Obama heeft Van Rompuy en Barosso ingeblazen dat Amerika “bereid is om Europa ter hulp te komen…”
Er zullen ditmaal meer dan twee landen zijn die een nieuwe Verdragswijziging wegstemmen, mocht men het ooit zover (durven laten) komen.
02/12/2011 om 08:30
Opletten dat de Euro en “Europa” geen symbool wordt van sociale afbraak; waardoor de “burger” de rug toekeert naar de Europese “beleidmakers”. De Grieken, Portugezen en anderen hebben weinig boodschap aan verdragen en budgettaire discipline naarmate in een maand de dagen langer worden dan de inhoud van de portemonnee; dit leidt tot heel diepe frustraties. Wanneer begint men te denken aan maatregelen om de economie die sputtert te relanceren in Euroland? En toen bleef het heel stil…
02/12/2011 om 10:13
Terwijl Europese politici in opdracht van de bankiers ruzie blijven maken over hoe te ontsnappen aan de totale instorting, zet de rest van de wereld zich alvast schrap voor ‘Eurogeddon’. Banken, beleggers en autoriteiten in de VS, Groot Brittannië en Azië nemen in allerijl maatregelen om het uiteenvallen van de eurozone het hoofd te kunnen bieden. De Britse minister van Buitenlandse Zaken omschreef de eurozone als een brandend huis dat aan ‘collectieve waanzin’ ten prooi is gevallen. De Japanse bank Nomura schat de kans dat Italië failliet gaat en de eurozone daardoor instort al op 40%. Ondertussen beginnen zelfs de Duitse o zo politiek correcte media zich in steeds scherpere bewoordingen af te keren van de “beleidsmakers” in Berlijn, Parijs en Brussel. Hoezo een mentaliteitswijziging richting “meer Europa”?
In een groot aantal Europese regeringssteden worden koortsachtig voorbereidingen getroffen om werkelijke álle bestaande Europese wetten en verdragen met voeten te treden. Bij het conservatieve dagblad Die Welt, die de eurofiele koers van de Duitse regering tot nu toe steeds met de nodige propaganda ondersteunde (zoals de VRT), beginnen de ogen eindelijk open te gaan (daar is de VRT nog niet aan toe). Plotseling worden de Duitse politici ‘volkomen onverantwoordelijk’ genoemd en zelfs ‘schenders van de grondwet’. De reden is duidelijk: de Europese Centrale Bank is- hoewel dit in alle Europese verdragen expliciet wordt verboden- toch begonnen met het massaal opkopen van waardeloze Zuid Europese staatsobligaties.
‘Welk EU verdrag kunnen we nu nog geloven als men het fundament van de geldwaarde stabiliteit laat ondergraven? Waarom zouden mensenrechten en vrijheid zekerder zijn als men als statenbond eenvoudig over het bestaande recht heen walst?’ vraagt Die Welt zich bezorgd af.
Maar of het nu de politici in Berlijn, Parijs, Brussel, Rome, Athene, Madrid of Lisabon zijn – ze doen er allemaal nog steeds vrolijk aan mee. Allen maken zich schuldig aan het breken van verdragen die overigens op niet democratische wijze tot stand zijn gekomen en er sowieso dus nooit hadden mogen komen. En nu moet de ECB dus de geldpers aanzetten om de in brand vliegende eurozone te ‘redden’. De vraag of we naar een wijziging van het verdrag van Lisabon moeten, is vals en misleidend.
02/12/2011 om 11:53
Dit is bij mijn weten de eerste maal dat de VRT iets meldt over het ESM. Rijkelijk laat. En het staat me tegen dat er geen enkele duiding wordt gegeven. De belangrijkste artikels vindt u onderaan en daaruit blijkt dat het ESM iets is wat we, als burgers van Europa, niet moeten willen. Een kort overzicht: Op 17 december 2010 besloot de Europese Raad dat er behoefte was aan een permanent stabiliteitsmechanisme om de taken over te nemen van het huidige European Financial Stabilisation Mechanism (EFSM) en de European Financial Stability Facility (EFSF). Dat zijn twee organisaties die respectievelijk in mei en juni 2010 door de EU uit de grond zijn gestampt om leningen te verstrekken aan landen met te veel schulden.
Voor deze organisaties ontbreekt echter een wettelijke basis. Merk op dat deze twee illegale organisaties expliciet gericht zijn op financiële interventies, maar dat de verdragswijziging voor het oprichten van het ESM ook de oprichting van organisaties op hele andere terreinen mogelijk maakt en dus een uitbreiding van bevoegdheden betekent voor de EU. Om te voorkomen dat er opnieuw referenda in Europa worden gehouden, wordt gebruik gemaakt van artikel 48.6 van de verdragen van de Europese Unie, die de Europese Raad de mogelijkheid geeft verdragsartikelen te wijzigen, zolang deze geen uitbreiding van de bevoegdheden van de EU inhouden, wat dus niet het geval is.
De wijziging bestond uit een onschuldig ogende toevoeging aan een paragraaf van artikel 136. In het kort luidt de toevoeging: “De EU-leden die de euro gebruiken mogen een stabiliteitsmechanisme oprichten om de stabiliteit van de eurozone als geheel te bewaren.” Dus ook bijvoorbeeld het neerslaan van betogingen en het bespieden van “destabiliserende elementen” in de eurozone kan nu via dit amendement opgedragen worden aan nieuwe organisaties onder EU-vlag. Het is dus wel degelijk een uitbreiding van de bevoegdheden van de EU. Het is tevens in strijd met artikel 48.6 van de verdragen van de Europese Unie. Desalniettemin is geen minister of nationaal parlement hierover gestruikeld en ging men vrolijk en voortvarend verder met het in elkaar zetten van het ESM-verdrag. Belangrijk nieuws dat de burger via de geëikte kanalen nooit heeft bereikt.
Hoewel de ondertekening door de ministers van Financiën op 11 juli 2011 middels een persconferentie werd aangekondigd aan tientallen journalisten was er de volgende dag, binnen de MSM, geen nieuws te vinden met een titel over dit nieuwe Europese verdrag. En dat is tot op vandaag niet anders. Schande.
Lees hier de belangrijkste artikels van het ESM en sidder en beef:
Art 9.3: De ESM-leden beloven elke kapitaal-aanvraag onherroepelijk en onvoorwaardelijk te betalen binnen 7 dagen;
Art. 10.1: De Raad van Bestuur kan besluiten om het kapitaal te wijzigen en artikel 8 dienovereenkomstig aan te passen (met andere woorden, het ESM kan zonder limiet meer kapitaal vorderen);
Art. 27: Het ESM heeft volledige rechtsbevoegdheid als partij in juridische procedures, maar het ESM zelf, haar eigendom, financiële middelen en activa genieten juridische immuniteit;
Art. 30.1: De bestuursleden, directeuren, hun plaatsvervangers en andere personeelsleden zijn gevrijwaard van gerechtelijke procedures met betrekking tot hun handelen en genieten onschendbaarheid aangaande hun officiële papieren en documenten.
02/12/2011 om 14:17
@ Leentje Demaeckere : ” meer Europa” is de enige weg om uit de problemen te geraken. Niemand weet op vandaag hoe we eruit gaan geraken,maar we komen er wel uit.De weg zal lang en moeilijk zijn en op het einde ervan zal het Europese project er versterkt uitkomen.
02/12/2011 om 18:19
@Joseph
“Meer of minder Europa” lijkt me een valse keuze. Ik denk liever in “universele” termen. Om uit deze globale systeemcrisis te geraken, is een complete hervorming van alle bestaande instituten noodzakelijk. De weg daar naar toe, zal denk ik eerder kort zijn, maar inderdaad erg moeilijk en op het einde ervan zal je zien dat het Europese project altijd een non-issue is geweest.
Wereldvrede, wat dacht je daarvan als oplossing? Zowat 99% van de mensheid is ervoor, al eeuwen. Het klopt gewoon niet dat we dat nog steeds niet hebben. Dat doet me veel vragen stellen. De antwoorden liggen gelukkig voor het grijpen, zoals Kurt L. en Ilse C. bewijzen. Ze tonen, mijns inziens, spijkerhard aan dat de politici het totaal niet in de hand hebben en dat de banksters de hele boel hebben overgenomen.
Meer en meer mensen hebben dit inzicht verworven en gaan over tot geweldloze protestacties. Alleen al het aantal zal ertoe leiden dat de banksters vroeg of laat met de staart tussen de benen het hazenpad zullen moeten kiezen.
03/12/2011 om 11:31
@ Leentje D. : Uw zienswijze is best interessant.Ik zie het ten dele anders.
Het kapitalisme heeft in het verleden altijd bewezen elke crisis te overleven door zich aan te passen.Het totalitaire cummunisme kon het niet en is er gelukkig ook aan ten onder gegaan.De financiele wereld zal zich ook aanpassen om te overleven.
Wereldvrede zal vermoedelijk nog lang op zich laten wachten. As men de geschiedenis bestudeert van 1914 tot nu kan men vaststellen dat vooral in Europa men uit het verleden geleerd heeft.Het Europese Project is de uiting van het Europese vredesstreven.Hoe beter men elkaar kent en hoe meer men in elkaar verweven is, hoe minder kans op oorlog er is.
Een verdere Europese integratie is gewoon de enige weg voor Europa om op die weg verder te gaan.
Het is heel jammer dat de helft van de bevolking dit niet inziet.Ik denk dat velen denken dat de voordelen die de EU ons dagelijks geeft vanzelf gekomen zijn en dat niemand daar ooit een inspanning heeft moeten voor leveren.
Veel criticasters geven vooral af op de politici en de rijken maar vragen zich niet af wat ze ZELF kunnen doen om de crisis te helpen oplossen.Wat we vooral kunnen doen is wat harder werken.De schulden die we ZELF hebben gemaakt moeten afbetaald worden.Die schulden zijn de voornaamste oorzaak van de huidige crisis en ze zijn door ons allen collectief gemaakt,voor 80 % VOOR de bankencrisis.Uit eerlijke schaamte kunnen we best ons wat harder inspannen om een beter figuur te slaan bij de generaties die na ons komen.
Ik ben best bereid om op democratie wat toe te geven ,als we maar onze levensstandaard kunnen behouden.
Liever technocratisch op het huidig niveau blijven dan democratisch de speelbal van andere machtsblokken in de wereld te worden.
05/12/2011 om 11:42
Een wijziging van het verdrag van Lissabon zal mijns inziens niets uithalen. De kern van het Lissabonakkoord handelt over het besturen van een unie met 27 lidstaten (en de toekomstige uitbreiding). De eventuele wijzigingen zouden slaan op het financieringsmechanisme, maar daarvoor is het al veel te laat. De illegale interventie afgelopen week door de centrale banken van de belangrijkste economieën ter wereld was een ware paniekactie om het instorten van het hele financiële systeem te voorkomen. Dat lukte, maar de situatie is nog altijd zeer kritiek. De banken vertrouwen elkaar in het geheel niet meer en buitenlandse partijen halen nog steeds massaal hun geld bij de Europese banken weg.
Ook na de vloedgolf dollars om de Europese banken overeind te houden, is de situatie niet veel verbeterd. De euro-dollar swap zakte weliswaar tot 1,25% (was vorige week gestegen tot 1,6% en dat veroorzaakte de paniek), maar een andere indicator, het rentetarief wat de banken elkaar berekenen (euribor) bleef met 0,99% nog veel te hoog. Deze ontwikkeling laat zien dat de Europese banken financieel uitdrogen. Feitelijk bestaat er geen functionerende interbancaire markt meer. Al het geld dat de banken voor hun riskante investeringen gebruiken komt nu van de ECB (wat dus feitelijk verboden is).
Marc Ostwald van Monument Securities is van mening dat er niet enkel sprake is van een liquiditeitscrisis, maar van een heuse betalingscrisis waarbij de banken opnieuw op het randje van het bankroet verkeren. Niet alleen is het onderlinge vertrouwen bij de banken totaal verwoest, ook de steeds meer mensen in Europa zegt het vertrouwen in zowel banken als overheid op met een niet te overziene kapitaalvlucht als gevolg.
De nieuwe Italiaanse “Goldman Sachs-regering” boezemt de mensen daar ook niet veel vertrouwen in. Integendeel, talloze Italianen brengen hun spaargeld en vermogen naar Zwitserland en ook Italiaanse ondernemers beginnen hun zaken te verplaatsen naar Zwitserland. Talloze Europese burgers zijn bang dat hun spaargeld in euro’s straks niets meer waard is en openen daarom een rekening in Zwitserland of buiten Europa. Hoewel ook Zwitserland geraakt is door de crisis, is de financiële immigratie er dit jaar al met 19% gestegen. Wat we met andere woorden zien, is de uitgerekte doodsstrijd (sinds 2008) van een totaal gecorrumpeerd financieel en politiek systeem. Eindelijk. De toekomst kan alleen maar beter worden.