Wat vooraf ging.Het is amper drie maanden geleden dat de regeringsleiders van de eurozone dachten dat ze de schuldencrisis onder controle hadden gekregen. Op hun extra Eurotop van 21 juli namen ze maatregelen om het Europese Noodfonds (EFSF) te versterken, kreeg Griekenland een langere rentevoet en een langere looptijd om zijn leningen aan de eurolanden terug te betalen. Bovendien was er een akkoord met de banken die geld geleend hadden aan Griekenland, dat ze 21% van hun lening nooit meer zouden terugzien. Griekenland beloofde nog meer te besparen en overheidsbedrijven te privatiseren, wat 50 miljard euro zou moeten opleveren. De eurolanden kenden daarom aan Griekenland een twee lening toe van 109 miljard euro, te betalen uit het EFSF. (De eerste lening van 110 miljard euro, van vorig jaar, komt niet uit het EFSF)
Het loopt fout
Maar dan liep het fout. De 17 eurolanden moesten de versterking van het EFSF nog goedkeuren in hun eigen nationale parlement. Finland eiste daarvoor eerst een onderpand van Griekenland. In Duitsland moest men wachten op een arrest van het Grondwettelijke Hof. Dat zei dat de Duitse regering telkens via de begrotingscommissie van het Duitse parlement moet passeren, wanneer er via het EFSF beslissingen worden genomen over Duits belastinggeld. In Slovakije viel de regering over het EFSF, toen een coalitiepartij in oktober het EFSF weigerde goed te keuren. De oppositie weigerde de reddende hand toe te steken.
De versterking van het EFSF liet dus lang op zich wachten. Intussen hadden de markten de zwakke plek van de oplossing van 21 juli al gevonden: het EFSF is te klein. Er zit 440 miljard in, en daarmee kan men een groot land als Italië of Spanje niet redden. Eind juli werden er heel veel Italiaanse en Spaanse obligaties verkocht, waardoor hun waarde daalde. Italië en Spanje moesten plots een veel hogere rentevoet betalen om nog geld te kunnen lenen, bijna 6%. Als de rente nog iets meer was gestegen, dan hadden ook Italië en Spanje moeten aankloppen bij het EFSF, dat veel te weinig geld heeft. Italië alleen al heeft een totale overheidsschuld van zowat 1900 miljard euro.
Ook in Griekenland liep het fout. Het privatiseringsprogramma loopt ernstige vertraging op. Besparingsplannen worden niet uitgevoerd, of leveren niet op wat ervan verwacht werd. De economie krimpt. Gevolg: de schuldenberg groeit. De uitgangspunten van het hele pakket van 21 juli zijn compleet achterhaald. Als er niets gebeurt , heeft Griekenland in 2013 een schuldenberg van 186% van het BBP. In plaats van 109 miljard, zou Griekenland eigenlijk 250 miljard nodig hebben tot 2020.
Vertrouwen zoek
In de financiële wereld geraakte het vertrouwen ook helemaal zoek. Dexia was het eerste slachtoffer. Andere banken dreigen in de problemen te komen door de dalende waarde van overheidsobligaties. Kredietverlening aan bedrijven dreigt stil te vallen, er dreigt een recessie in Europa en daardoor ook in de rest van de wereld. De Amerikaanse president Obama belt regelmatig met Angela Merkel en Nicolas Sarkozy om hen ertoe aan te zetten om met een oplossing te komen. Ook de Chinezen, Brazilianen en Russen maken zich zorgen. Ze vragen aan Europa om tegen de G20 van begin november in Cannes, een definitieve oplossing uit te werken.
De top van de Eurozone die aanvankelijk gepland was op 17 en 18 oktober komt te vroeg. Frankrijk en Duitsland geraken het maar niet eens. De top wordt uitgesteld tot 23 oktober, een primeur. Drie dagen laten Sarkozy en Merkel weten dat er nog een top nodig zal zijn op 26 oktober. Een deal is nog veraf, Merkel heeft nog te weinig in handen om mee naar de Bundestag te trekken.
De top van 23 oktober: “er komt een alomvattend plan”
De top van 23 oktober leverde één akkoord op: banken zullen zichzelf moeten versterken, en meer kapitaal aantrekken. De strengere kapitaalsvereisten voor banken worden versneld ingevoerd. Alle Europese banken samen moeten ongeveer 108 miljard gaan zoeken. Als ze dat niet vinden, kunnen ze bij hun regering gaan aankloppen voor overheidssteun. Als die het niet kan geven (Griekenland bijvoorbeeld), zal het EFSF aan banken kapitaal verschaffen.
De regeringsleiders van de eurozone spreken ook af dat ze aan de banken gaan vragen om nog meer Griekse schuld kwijt te schelden. Weinig eurolanden hebben zin om nog meer geld te lenen aan Griekenland, dus moeten de banken maar een extra inspanning doen. Ze moeten dat bovendien vrijwillig doen, om te vermijden dat de indruk gewekt zou worden dat Griekenland failliet is. Landen als Nederland en Duitsland rekenen er op dat de banken 60% van de schuld die Griekenland bij hen heeft zullen kwijtschelden. In dat scenario moeten de regeringsleiders namelijk niet meer geld op tafel leggen. Frankrijk is voorstander van een lager percentage, 40% bijvoorbeeld. Sommige Franse banken hebben namelijk Griekse obligaties in portefeuille, en zullen een groot verlies moeten slikken.
Meer verschil van mening
Frankrijk en Duitsland verschillen nog op een ander punt van mening: de versterking van het EFSF. Dat zou een “bazooka” moeten worden, een wapen om speculanten die Italië of Spanje willen aanvallen, af te schrikken. Meer geld pompen in het EFSF ziet niemand zitten. Maar met de huidige 440 miljard kan wel meer gedaan worden dan nu het geval is. Frankrijk stelt voor om van het EFSF een bank te maken. Die kan dan via de Europese Centrale Bank aan geld geraken voor haar activiteiten, waardoor het EFSF makkelijk 2000 miljard zou kunnen uitlenen. Of meer zelfs.
Duitsland is daar radicaal tegen. Het EFSF kan hooguit een “obligatieverzekeraar” worden. Investeerders die nu geld willen lenen aan Italië twijfelen: zal ik wel de volle 100% van mijn lening terug krijgen? Zal de waarde van Italiaanse obligaties niet zakken tot 80 of 85%? Het EFSF zou garant kunnen staan voor 20% van de waarde Italiaanse obligaties. Investeerders hebben dan de zekerheid dat, zelfs wanneer een Italiaanse obligatie maar 80% van zijn originele waarde heeft, ze toch de volle 100% kunnen terugkrijgen.
Er wordt nog gedacht aan een derde mogelijkheid om de “vuurkracht” van het EFSF te verhogen. Een apart fonds van het IMF, met geld van bijvoorbeeld de Chinezen, dat Europese obligaties kan opkopen.
Zondagavond was duidelijk dat de Franse optie niet meer op tafel lag. De twee andere, of een combinatie van die twee, daarover gaat het nu nog.
Waar ligt het probleem nog?
De banken lijken niet bereid om tot 60% van hun leningen aan Griekenland kwijt te schelden. Het betekent dat de eurolanden méér dan 109 miljard euro aan Griekenland zullen moeten lenen. Dat wordt een moeilijke klus. In Duitsland, Nederland, Finland en Slovakije lag de 109 miljard al moeilijk.
De versterking van het EFSF is ook nog niet helemaal uitgeklaard. Wellicht is er ook in de komende weken nog veel werk nodig om alles technisch uit te klaren. Het is ook niet zeker of men een bedrag zal kunnen plakken op de nieuwe “vuurkracht” van het EFSF.
En dan is er nog Italië. Zondag vroegen de eurolanden aan premier Berlusconi om met nieuwe besparingsplannen terug te keren naar Brussel. Italië moet duidelijk aantonen dat het grondig wil hervormen. Het land heeft een overheidsschuld van 120% van het BBP. Er is nauwelijks economische groei. Als de rentelasten hoog blijven, zal de schuld blijven groeien. De enige manier om de buitenwereld gerust te stellen, zegt Europees president Van Rompuy is: voor meer economische groei zorgen, overheidsuitgaven beperken, justitie hervormen, arbeidsmarkt hervormen etcetera. Zelden werd een Europese regeringsleider zo vernederd als Berlusconi zondagavond.
Iedereen verwacht dat de vergadering van de regeringsleiders van de eurzone lang zal duren, tot ergens in de nacht. En dan is het wachten op het verdict van de markten.
Rob Heirbaut
(De auteur is Europees verslaggever bij de VRT-nieuwsdienst.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
26/10/2011 om 07:43
Nu ineens, nu het over een ander land gaat kan Van Rompuy wel inzien dat overheidsuitgaven beperkt moeten worden, justitie hervormd, arbeidsmarkt hervormd. Waarom kon dat nog niet zolang geleden voor België niet?
Het gaat eigenlijk om de overheidsschuld van Griekenland die net zoals hier door wanbeleid gegroeid is en blijkbaar om geld dat banken aan de overheid hebben geleend, van risicobeleggingen gesproken, dit is een schoolvoorbeeld ervan. Van al die steun gaan de Grieken geen cent zien, het is steun voor Europese banken die in vele gevallen al steun gekregen hebben om niet failliet te gaan. Walgelijk! Als de Griekse overheid failliet is, moet het faillissement gewoon uitgesproken worden ongeacht de gevolgen zodat de gewone Griek weer kan ademen. Ditzelfde geldt ook voor banken en andere financiële instellingen, wie zijn gat verbrandt moet op de blaren zitten.
Gaan de banken de Griekse of andere Europese overheid redden? Als ze zelfs over het afschrijven van mislukte risicobeleggingen al beginnen te bikkelen zal dat m.i. niet gebeuren. Dus meteen terugvragen al die steun aan de banken, het is een bodemloze put en alle steun ten spijt verandert er geen bal aan hun mentaliteit.
26/10/2011 om 10:28
1. Alle problemen zijn begonnen met de Euro in te voeren in de zuidelijke landen. Portugal, Spanje, Italiie en Griekenland waren vroeger goedkope produktielanden met hun nationale munten. Het bedrijf waarvoor ik werk heeft al zijn produktieeenheden in Portugal gesloten en verplaatst naar Roemenie wegens te duur.
Men heeft die landen beloofd dat met de Euro hun levenstandaard naar het niveau van het Noorden zou verschuiven.
Zij hebben daarentegen een enorme werkloosheid gecreeerd. Nu krijgen zij de schuld toegeschoven. Nu zijn het luierikken die niet willen werken.
Oplossing, schulden kwijtschelden en een Euro/south lagere munt zodat zij terug kunnen concurreren.
Maar dat willen de Duitsers niet. Zij zijn door de Euro het top export land in Europa geworden.
2. Hoe kan men nu een Europese munt leiden als men geen bevoegdheid geeft aan een Europese bank.
Nu doet iedereen zijn zegje over de ECB.
Het is hetzelfde als een bank laten leiden door zijn filiaalhouders.
26/10/2011 om 11:13
Een crisis heeft ook voordelen.De kans is heel groot dat Europa en de euro er versterkt gaan uitkomen.Stel je voor dat Europa straks elk land onder druk zal kunnen zetten om orde op zaken te stellen.Dan zal men in bv. ons land plots problemen kunnen oplossen waar men al 30 jaar over spreekt en waar iedereen zich aan ergert.Als je vergelijkt met andere landen waar men er wel in slaagt om efficient te besturen,dan is het enkel een kwestie van even “af te kijken” en het ook te doen.Een beetje moed is er wel voor nodig.De angst om te veranderen staat dikwijls in de weg.
Het is altijd zo:angst is een slechte raadgever.Nog nooit heeft iemand iets kunnen opbouwen op angst.
Juiste informatie is de basis van elke verandering.Daar draagt deze analyse toe bij,waarvoor dank.
26/10/2011 om 11:15
europa is veel te snel gegroeid - ipv tot te wachten tot er een homogeen geheel was maar neen uitbreiden was belangrijker - onderzoek naar de solvabiliteit vd nieuwe toetreders zero-eenheid binnen de eurozone is er niet, uiteindelijk gaat eigenbelang nog steeds voor- spijtig genoeg is het nu te laat - we zullen dus tot een oplossing moeten komen
26/10/2011 om 13:45
Chapeau voor deze analyse. Zelden te vinden op europeese websites.
26/10/2011 om 19:42
@Marc Leys: laatste verwittiging, u mag maar 1 emailadres gebruiken -mod
27/10/2011 om 07:14
Logisch dat de financiele instellingen ongerust en afwachtend zijn. Ze zien dat vele banken werden gered op papier, men heeft in Europa een unieke kans gemist om schoon schip te maken.
Politici schuiven door, lossen reëel geen problemen op, komt er nog bij dat men al decennia lang structureel de overheidsschulden heeft laten aanzwellen tot zulke proportie’s dat de markten twijfelen aan de afbetalingscapaciteit, en terecht.
Als men weet dat elke jaar ons BNP stijgt en onze staatsschuld op dezelfde voet volgt komt men tot hallucinante cijfers, natuurlijk blijft de verhouding hetzelfde, alleen de absolute som van schuld stijgt mee.
Het kan toch niet dat elke regering meer uitgeeft dan het in kas heeft, en als er een regering is die er in slaagt om te besparen geeft de daaropvolgende regering cadeau’s uit. Dit systeem zit verkeerd in mekaar, want politici kunnen zichzelf niet in de hand houden, tenslotte hebben ze geen enkele verantwoording af te leggen, en ging de schuldopbouw maar door. Tot nu…
Maar zelfs nu blijft men in de marge rommelen, de federale overheid die de gemeentelijke holding dwingt 500 miljoen op tafel te leggen die ze niet hebben, want ook failliet. Men doet het toch goed wetende dat de gemeentelijk holding geen geld meer heeft, dus geeft men aan de nationale loterij opdracht geld te lenen aan de gemeentelijke holding. Van zulke ( toxische) constructie’s hebben financiele markten bang, resultaat Dexia kan geen geld meer krijgen op de markt, onbetrouwbaar!
Dat politici aan banken verwijten onverantwoordelijk te zijn kan ik begrijpen, maar dat ze dezelfde constructie’s opzetten als de bankiers zouden doen is crimineel.
Net omdat men in 2009 zo onverantwoordelijk heeft gewerkt breekt dit nu zuur op, vertrouwen is zoek, en jammerlijk genoeg is dat wantrouwen terecht. Dit is nog maar het topje van de ijsberg, vele landen hebben op dezelfde manier gereageerd en nu zal het extra pijn doen.
27/10/2011 om 07:47
Dat wisten we eigenlijk al allemaal en hoe interessant het ook kan zijn om een overzichtje bij de hand te hebben, het vertelt niet waar het allemaal echt fout begon te lopen en hoe het ooit weer goed kan komen.
Ik blijf erbij dat de EU als economische en politieke eenheid , om het in de taal van Merkel te zeggen een “Schnappsidee” was en dat het nooit echt goed kan komen. Europa is veel te verschillend om een eenheid te worden en daar verhelpt de contraproductieve regelneverij van de klerken in het Berlaymontgebouw ook niets aan, integendeel.