De afgelopen week was de Britse econoom Tim Jackson in het land. Jackson verdedigt de stelling dat aanhoudende economische groei ons regelrecht naar de afgrond leidt. Zijn boek draagt de titel: “Welvaart zonder groei”.
Groei betekent dan de jaarlijkse toename van het bruto binnenlands product (BBP), dat wil zeggen de totale productie van een land aan goederen en diensten, uitgedrukt in euro. Het Belgisch BBP bedraagt om en bij de 350 miljard euro per jaar. Tim Jackson vindt dat deze duivelse kringloop van alsmaar méér groei moet stoppen.
Bekend in de oren
Het pleidooi van Jackson klinkt vertrouwd in de oren. Exact veertig jaar leden was er het rapport dat geschreven werd in opdracht van de Club van Rome, getiteld ‘Grenzen aan de groei’. Het was aan de ene kant visionair, anderzijds hield het geen rekening met komende ontwikkelingen .
Het was visionair omdat het rapport geschreven werd in de nasleep van de sixties- euforie, toen de economische bomen nog tot in de hemel leken te groeien. Het verscheen nog vlak voor de eerste oliecrisis van 1973, toen er nog niet of nauwelijks werd gesproken over de eindigheid en de uitputbaarheid van grondstoffen, en die de eerste naoorlogse economische crisis zou inluiden. Visionair ook omdat heel wat voorspellingen over de groei van de wereldbevolking en de uitputting van de grondstoffen behoorlijk dicht in de buurt komen van wat we nu zien.
Waar het rapport achteraf bekeken de bal missloeg was over het belang van technologische vernieuwing. Die heeft ervoor gezorgd dat er energiezuinigere auto’s kwamen en dat door milieu-investeringen rivieren schoner werden. Alternatieve energievormen als wind- en zonne-energie zijn tot ontwikkeling gekomen na, en misschien als gevolg van, het rapport van de Club van Rome. Het is allicht ook datzelfde rapport dat de publieke opinie en dus de beleidsmakers wakker heeft geschud waardoor milieuthema’s op de publieke en politieke agenda zijn gekomen, om er nooit meer af te raken.
Negatieve groei of andere groei?`
Economische groei uitgerukt als een percentage van het BBP blijft intussen een onaantastbare parameter. Als de economische weersvoorspellers als het Planbureau of de Nationale Bank melden dat de economische groei in België wel eens zou kunnen terugvallen tot 0%, een nulgroei dus, dan lijkt dat een welhaast apocalyptische voorspelling. Alsof plots het hele economische leven in België tot stilstand zou komen.
‘Zie je wel, in China groeien ze met 8%, en hier is het afgelopen’, hoor je dan. Toch betekent een nulgroei niet meer of niet minder dan dat de hele Belgische economie in zo’n scenario nog altijd evenveel produceert als het jaar tevoren, dat wil dus zeggen ongeveer 350 miljard euro aan goederen en diensten. Dat is niet niets. Maar we zijn zodanig gewend aan alsmaar méér dat dit bijna een economische schande lijkt.
Een kleine twintig jaar geleden bedroeg het Belgische BBP om en bij de 250 miljard euro. Nu hebben we daar vlotweg 100 miljard bovenop gedaan. Per jaar welteverstaan… en verwachten we dat die stijging zal blijven doorgaan. Het is alsof je voortdurend op de tippen van je tenen moet staan om alsmaar hoger te kunnen grijpen.
BBP als heilige koe
Hoe onaantastbaar het BBP als richtsnoer voor economie en politiek is blijkt ook uit het feit dat dit cijfer als het ware het ijkpunt is voor allerlei andere belangrijke parameters. De roemruchte Maastrichtnormen worden afgetoetst aan het BBP: het overheidstekort mag niet hoger zijn als 3% van het BBP. De totale staatsschuld mag idealiter niet uitstijgen boven zestig procent van het… juist: BBP.
Is het economisch denkbaar om de idee van voortdurende groei los te laten en naar een nulgroei of zelfs een negatieve groei te streven? Dat standpunt wordt verdedigd door professoren als Tim Jackson. Tenzij we de zaken anders aanpakken en gaan nadenken over een ander en beter BBP. Dat zou uiteindelijk wel een toename kunnen verdragen.
Guy Janssens
(De auteur is presentator en eindredacteur van De Vrije Markt.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
23/10/2011 om 18:51
Groei is het concept van het kapitalisme. Groei is nodig om de inhaligheid van de 1% witteboordkriminelen te kunnen bevredigen. Groei is de basis van het consumentisme. Consomo ergo sum…
Er wordt in de wereld meer dan genoeg geproduceerd om iedereen in welvaart te laten leven.
De groei die nu nodig is, is groei in bewustzijn, groei in zorgzaamheid, groei in solidariteit…
En die groei zal moeten gecompenseerd worden in vermindering van het egoïsme, vermindering van de graaicultuur, vermindering van de oorlogszucht, …
23/10/2011 om 20:46
Een nulgroei is zinloos zolang het aantal individuen blijft stijgen. Effectief betekend nulgroei verarming. Awel, als u wil verarmen ga uw gang. Ik wil dat niet
23/10/2011 om 22:45
@ Bernard : Ja, ik wil mij verarmen.
Ik heb enkele maanden geleden mijn auto verkocht en verplaats mij met het openbaar vervoer,
ik leef sinds jaar en dag in een bescheiden woonst, ik heb een klein inkomen
en ik geef zelden overbodig geld uit, (zo dateert bvb mijn gsm van 2003).
En ik heb het gevoel dat ik niks tekort kom,
integendeel, ik weet me gelukkig dat ik niet op de toppen van mijn tenen moet staan,
en ik heb vaak medelijden met mensen die nooit-genoeg en altijd-meer willen.
Het (liberale) groeiconcept is de aartsleugen van onze samenleving.
Laten we kijken naar de natuur : na lente en zomer volgt daar de rust van herfst en winter,
en de oogst is nu eens overvloedig, dan weer bescheiden.
Wie kiest voor het kille kapitalisme, leeft zonder dit zelf te beseffen onder een pure dictatuur.
24/10/2011 om 10:08
Geachte,
Indien de studies zouden kloppen en er rekning wordt gehouden met alle parameters is het nodig om een groei te hebben van 0,2%. Dit wil zeggen dat de huidige levensstandaard wordt behouden.
Een nul groei betekent dus dat de huidige levenstadaard achteruit gaat. De eerste slachtoffers hiervan zijn de armsten onder ons en dan ook de middenklasse. Hierdoor komt men terecht in een negatieve spiraal.
Ik ben wel akkoord dat er moet geinvesteerd worden in nieuwe technologieën om zo onze aardbol van zijn ondergang te redden. Dat we met minder ook kunnen, kan ik beamen.
Voor mezelf zorg ik er dan ook voor dat ik enkel hetgeen aanschaf die ook daadwerkelijk nodig heb. De ovebodige luxe laat ik aan mij voorbijgaan en kan ik me eenvoudig weg ook niet permiteren, moet ik er eerlijkheidshalve aan toevoegen.
Mvg,
Jan DS
PS: Zowel het kapitalisme (liberalisme) als het socialisme hebben in de geschiedenis aangetoond dat dit falende systemen zijn. Wanneer zullen we de kerk eens in het midden houden of de slinger voor de mensen die dit liever hebben?
Wanneer zal de mensheid begrijpen dat ieder zijn vrijheid eindigt waar een ander zijn vrijheid begint? Dus als jij meer wil, krijgt een ander minder, dit kan terecht zijn, maar ook onterecht.
24/10/2011 om 11:57
Het westerse model van oneindige groei loopt op zijn laatste benen. Zoals de natuur een natuurlijke overgang maakt van zomer naar winter en omgekeerd lijken wij mensen de natuurwetten naast ons neer te willen leggen.
Feitelijk is de groei van de laatste decennia gerealiseerd met geleend /speculatief geld. En men weet nu ook dat de cijfers niet kloppen, opgeblazen boekhoudingen, technische hoogstandjes van menselijk vernuft om te camoefleren. Overheden hebben gelogen ( zie bv Griekenland ) banken hebben gelogen ( zie bv Dexia ). Op papier leek alles te kloppen, voldoende solvabiliteit en voldoende afbetalingscapaciteit. Men heeft gewoon putten gevuld door andere putten te maken.
Alles is ook gekoppeld aan groei, bonussen, loonsopslagen personeel, etc. Dus iedereen zit in hetzelfde schuitje vakbonden en werkgevers zijn zelfs natuurlijke vrienden in die zoektocht naar meer groei.
Niemand ( alhans zeer weinige ) durven stellen dat een negatieve groei ( niet) desastreus hoeft te zijn.
De discussie ten gronde van onze consumptieverslaving willen weinigen aangaan. Velen hopen dat er politici zullen opstaan die een magische staf naar boven halen om alles recht te zetten.
Grondstoffen zijn niet onuitputtelijk en bomen groeien niet tot aan de zon. Ook niet in China en Brazilie.
24/10/2011 om 19:50
Het fabeltje van de voortdurende economische groei is ook met graagte aangewend door de socialisten die er hun steeds uitdeinende sociale zekerheid en albtenarenapparaat mee bekostigen, he mannen!
Bovendien is “economische groei” een essentieel onderdeel van de omkoopdemocratie waar wij, de kiezers, maar al te graag deel van uitmaken. Politici zijn succesvol (t.t.z. ze worden herkozen, de enige objectieve maatstaf) wanneer ze erin slagen ons de overtuigen voor hen te stemmen en hoe doen ze dat, traditioneel? Door ons vanalles te beloven en ons wijs te maken dat de kosten ervan “wel zullen meevallen” of, nog beter, dat iemand anders het wel zal betalen… En wij zijn hierin al 50 jaar gedwee aan het meelopen!
Ten andere, één van de pijlers van de economische groei, de toename van de productiviteit, is aantoonbaar fout. Veel van de zogezegde winst is het resultaat van dislocatie, NIET van een verhoging van de output per gewerkt uur. Voor een correcte analyse van de inspanning die noodzakelijk is om bv. een wasmachine te bouwen en de evolutie hiervan sinds, zeg 1970, moet de gehele activiteit die toendertijd deel uitmaakte van het productieproces vergeleken worden met de huidige. Indien we echter enkel deze, die nu nog, na herhaalde outsourcing-cycli, bij de fabrikant resteert, in acht nemen en deze afzetten tegen het, wellicht, veel complexere proces dat in 1970 door deze laatste werd beheerd, ontstaat de indruk dat het allemaal veel efficiënter geworden is. In werkelijkheid moeten de inspanningen, waarvan de resultaten (onderdelen en halffabrikaten) nu aangeleverd worden, meegeteld worden, daar “productiviteit” een vergelijking tussen benodigde inspanning en bereikte productie is.
24/10/2011 om 19:53
“Grondstoffen zijn niet onuitputtelijk”
Puur praktisch zijn ze dit inderdaad niet, maar realistisch gezien zijn ze dit wel. En wel om het simpele feit dat het universum naar ons bevattingsvermogen oneindig is.
@Stefaan
Dat is dan goed voor u. Dit is uw eigen vrije keuze, probleem is dat heel wat mensen die keuze wensen op te dringen aan anderen. En dat zint mij niet. naast het feit dat nulgroei effectief achteruitgang is in een wereld in beweging. Zoals al eerder is aangehaald.
24/10/2011 om 23:39
@ Bernard
Hoe kan u verwachten dat de economie oneindig blijft groeien dit is een onmogelijkheid op een planeet waar grondstoffen gelimiteerd zijn. Het zal ergens moeten stoppen en liever nu dan in een toekomst waar de wereld compleet om zeep is en waar mogelijks kernwapens zullen beslissen wie het laatste stukje taart heeft. En mocht u de fysica volgen zou u weten dat we in ons uithoekje ‘gevangen’ zitten want om een ruimteschip te bouwen dat met materie/anti-materie werkt heeft u meer geld nodig dan u zich kan inbeelden. Er is uitgerekend om 15gram anti-materie te maken dat je meer geld op tafel moet leggen dan de wereld produceert in 10 jaar.
Nu vraag ik u in oneindige groei realistisch?
26/10/2011 om 01:59
De voornaamste reden waarom onze economie alsmaar moet blijven groeien is omdat wij een financieel systeem hebben waar wij onze schulden met rente terug moeten betalen. Want geld is in feite niets meer dan schuldpapier. Elke euro in onze economie is er ooit ingebracht in de vorm van een lening. Op elk van deze leningen rust een rente die moet betaald worden. Elke lening op zich kan in principe terug betaald worden met het eerder ontleende geld, maar de rente op die lening betalen kan niet omdat dit zou vereisen dat er meer geld nodig is dan dat er ooit is uitgeleend. Dit betekent dat wij in principe de rente onmogelijk kunnen uitbetalen zonder steeds opnieuw geld bij te lenen.
Zo is het ook met ons bruto binnenlands product. Dit bbp moet steeds blijven stijgen omdat wij anders onze staatschulden niet kunnen terug betalen. Het gaat in feite om het afbetalen van de schuld + rente. Een dalend of gelijk blijvend bbp zou betekenen dat onze schuldgraad verhoudingsgewijs nog groter wordt dan het nu al is.
Een nulgroei van onze economie is misschien wel gewenst gezien de ernstige toestand waarin onze planeet momenteel verkeert, maar is in ons huidig financieel systeem onmogelijk. We hebben onszelf te diep in de schulden gestoken!! Zolang er staatsschuld is zijn wij gedoemd deze planeetverwoestende machine verder te laten draaien.
@Simon B. : we hebben al een Simon en een Simon L. - mod
26/10/2011 om 23:31
@Simon B.
Maar die economie is een straatje zonder einde waar op een bepaald moment een eind aan moet komen anders maakt de planeet dat er geen economie meer is.
27/10/2011 om 23:54
Inderdaad David deze op schuld gebaseerde economie is een straatje zonder einde, gewoon al door het feit dat schuld eigenlijk nooit volledige kan terug betaald worden i.v.m. de rente die erover betaald moet worden maakt dat dit nooit zal stoppen. Het zou ook niet de bedoeling mogen zijn om alle schuld af te betalen, want zou men elke openstaande lening die er is per direct terugbetalen dan verdwijnt al het geld dat er is. Als er geen schuld meer is dan is er ook geen geld meer. Deze op schulden gebaseerde economie heeft ons heel ver gebracht, maar zal zoniet nu dan wel op termijn onhoudbaar worden.
Ik denk wel dat er nog heel veel kansen zijn om te groeien, zeker voor de wereld in z’n geheel. Gewoon al de transformatie naar een meer duurzame economie biedt kansen voor ondernemers om groei te realiseren. Volgens mij is er ook een verschuiving van behoeftes nodig. Terwijl nu hebzucht een belangrijke motor van de economie is zal dit in de toekomst anders zijn. We hebben nu zo veel luxe dat we eigenlijk uit onszelf niet zouden weten wat we nodig hebben. We worden via reclame langs alle kanten bestookt dat we dit of dat wel zouden kunnen gebruiken terwijl we er in aanvang geen behoefte aan hadden. De behoefte moet als het ware nog gecreëerd worden terwijl die ervoor nog niet aanwezig was.
Dit terwijl de echte behoeften in de samenleving genegeerd worden. Om maar een voorbeeld te geven: we verlangen van de poltiek dat zij alle maatschappelijk problemen die er zijn zullen oplossen. Dit is onrealistisch en ook niet haalbaar. Beter zou zijn zelf de handen uit de mouwen te steken en initiatieven te nemen. Er ligt hier een hele markt aan ‘behoeften’ klaar om vervuld te worden. Ook op wereldniveau liggen er enorm veel uitdagingen klaar. Het enige probleem momenteel is dat we er geen geld mee kunnen verdienen. Geld dat we nodig hebben om dingen te kopen die we eigenlijk niet echt nodig hebben.
28/10/2011 om 19:59
@Simon B
Er zijn mensen die dingen doen om goed te doen. Zoals Bill Gates bvb met zijn stichting om kinderen in de derde wereld te vaccineren.
Ikzelf heb op mijn pc een programma runnen die de vrije processorcapaciteit gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek en met mij nog een paar miljoen anderen die hetzelfde doen. Mocht de maatschappij eens een voorbeeld nemen aan de wetenschap (waarbij samenwerking voorop staat) dan zouden we veel verder komen dan nu het geval is