Zondag 25 september wordt in Barcelona in La Monumental, de enige nog opererende Catalaanse arena, het allerlaatste stierengevecht in Catalonië georganiseerd. Daarna gaan de deuren van de arena definitief dicht en hoort stierenvechten in dit deel van Spanje tot het verleden.

Volgens de wet op de dierenbescherming die door het Catalaanse Parlement in juni 2010 werd goedgekeurd, worden stierengevechten vanaf 1 januari 2012 bij wet in heel Catalonië verboden.

Het verbod kwam tot stand nadat dierenbeschermingsorganisatie Prou! (Genoeg) 180.000 handtekeningen had ingezameld om bij het parlement aan te dringen op een verbod. Alleen op de Canarische Eilanden worden al sinds 1991 geen stierengevechten meer gehouden, maar daar was de traditie nooit echt populair.

Anti-stieren, anti-Franco

Het verbod is niet enkel een zege voor de dierenactivisten, maar is grotendeels te danken aan de ijver van heel wat Catalaanse politici die het bannen van stierengevechten vooraan op hun politieke agenda plaatsten.

De interesse voor stieren van veel van deze parlementariërs heeft echter niet altijd te maken met dierenrechten. De fiesta nacional of Spanje’s nationale feest afschaffen is tegelijk afstand nemen van de centrale staat en afrekenen met Madrid, symbool van het centrale bestuur en de erfenis van dictator Franco die van plan was de Catalaanse cultuur en taal uit te roeien.

Brandende hoorns

En toch is het niet helemaal afgelopen met de stierenfeesten in Catalonië. De correbous of dorpsfeesten waarbij stieren aan touwen door de straten worden gejaagd of in een geïmproviseerde arena door dorpelingen worden geplaagd, blijven bestaan. De stier overleeft het gebeuren, wat een belangrijk verschil is met de corrida, het stierengevecht dat dodelijk afloopt.

Een ander stierenfeest dat ook niet onder het verbod valt, is de bous embolat, waarbij de dieren brandende fakkels op hun hoorns gebonden krijgen. Catalaanse politici vinden dit geen dierenmishandeling. Dit maakt de voorstanders van stierenvechten razend, want indien de corrida typisch Catalaans was, dan zou er van een verbod nooit sprake zijn geweest.

Heilige stier

Toch is stierenvechten veel meer dan Spaans of Catalaans en ook veel meer dan een debat tussen voor- en tegenstanders. De vraag die zich hier stelt, is welke plaats we aan tradities in onze moderne wereld willen geven? Welke plaats krijgt de dood in onze wereld? Waarom reageren we zo hevig tegenover stierengevechten? Horen dieren enkel in een slachthuis gedood te worden?

De liefhebber ziet het anders: de corrida is de strijd van de oerkracht van de stier tegen de technieken van de veel zwakkere stierenvechter. De toeschouwer wordt geconfronteerd met zijn eigen doodsangst. De stier die de arena betreedt wordt een bijna heilig dier, net zoals de man die het tegen hem zal opnemen, want wat er ook gezegd wordt, ook hij kan in dit gevecht zijn leven laten. Maar zoals de legendarische Alfred Hitchcock ooit opperde dat dieren en kinderen op de filmset uit den boze zijn, heeft de liefhebber van stierengevechten in Spanje begrepen dat hij beter zwijgt want hier wordt geraakt aan een onderwerp dat heel gevoelig ligt.

Noodlijdende sector

Maar ondanks het dierenrechtendebat verliest de corrida al enige decennia aan populariteit. Het publiek vergrijst en veel jongeren vinden het een vervelend en ouderwets spektakel. Eén na één sloten de Catalaanse arena’s al jaren noodgedwongen de deuren. Las Arenas de Barcelona, de andere grote arena van de Catalaanse hoofdstad is ondertussen omgebouwd tot een winkel- en uitgaanscentrum.

Sinds 2006 zendt de openbare omroep TVE geen stierengevechten meer uit. Maar na voetbal zijn de stierengevechten nog steeds het tweede spektakel van het land. Veel Spaanse kranten hebben ook nog altijd een aparte katern: toros.

De economische crisis heeft ook een invloed op de stierengevechten. Volgens cijfers van het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken is tussen 2007 en 2010 het aantal stierenfeesten in Spanje sterk afgenomen. Andaloesië, de autonome regio waar traditioneel de meeste stierenfeesten geteld worden, kende op drie jaar tijd een daling van meer dan 50 procent.

Cultureel erfgoed

Om de noodlijdende sector een handje toe te steken werd deze zomer een koninklijk besluit uitgevaardigd waarbij de stieren niet langer een bevoegdheid van het ministerie van Binnenlandse zaken zijn, maar overgebracht worden naar het ministerie van Cultuur. Tot groot ongenoegen van de dierenrechtenorganisaties werd stierenvechten plots verheven tot beschermd ‘cultureel erfgoed’. Voor een sector die een directe werkgelegenheid aan meer dan 200 000 mensen biedt is dit echter wel goed nieuws.

Of Barcelona door het verbod ook inkomsten misloopt, is nog maar de vraag. Volgens tegenstanders van het stierenvechten was de enige Catalaanse arena tijdens gevechten verre van uitverkocht. Subsidies hielden de traditie in ere, zo wordt beweerd. Ook de Europese Unie steunt de Spaanse stierenhandel met haar landbouwsubsidies.

Maar met de bescherming als cultureel erfgoed is de toekomst van stierenvechten in Spanje niet gered. Dierenactivisten zijn van plan om hun succes in Catalonië in de rest van Spanje te herhalen. Zij halen nu ook handtekeningen op in andere regio’s. In gebieden waar het stierengevecht nog populair is, zullen regionale parlementen de voorstellen niet in behandeling nemen.

De grootste Spaanse oppositiepartij, de conservatieve Partido Popular, wil dat het nationale parlement het Catalaanse verbod vernietigt. De partij is ook druk bezig met het ronselen van handtekeningen voor een petitie, want zij zijn openlijk voorstander van het stierenvechten. In haar verkiezingsprogramma stelt de partij dat deze traditie beschermd en gepromoot behoort te worden. Op die manier maken de Spaanse stieren ook deel van de inzet van de komende verkiezingen van aanstaande 20 november.

Sven Tuytens
(De auteur is VRT-correspondent in Spanje)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod