Het ging er de afgelopen maanden behoorlijk heet aan toe. Niet zozeer vanuit meteorologisch oogpunt bekeken. Dat zou een loopje zijn met de waarheid. Maar op de financiële markten was het weer prijs. De beurzen hadden last van een vakantiedepressie en ook op het terrein van de openbare financiën bleef het onrustig.
Vooral in Duitsland bleef op politiek niveau de euro-kwestie voor moeilijkheden zorgen. Begrotingssanering is aan de orde van de dag. De meeste lidstaten hebben de hand aan de ploeg geslagen en zijn volop bezig met hun begrotingen op orde te stellen. België zit nog in een .. euh.. aanloopfase, zullen we maar zeggen. In de formateursnota Di Rupo staan al een aantal ideetjes die, zoals het hoort en te verwachten was, door de rechtstreeks betrokkenen werden afgeschoten.
Beperking van de werkloosheidsvergoeding in de tijd? Kan niet, klinkt het uit de vakbondshoeken. ‘We willen de mensen niet terug naar de bijstand sturen, die hebben we in de jaren dertig afgeschaft’, zegt het bij het ABVV. Een éénmalige crisisheffing van 0,50 % op vermogens? Valt dan weer slecht bij de patroons. Geld dat productief is mag niet naar het buitenland worden wegbelast, want daarmee snij je in het eigen economische weefsel, en economische groei is wat we willen, nu die dreigt te gaan slabakken.
Onvermijdelijke ingrepen
Dit soort gekissebis over extra-inkomsten versus meer bezuinigingen behoort tot de vaste mores bij elke regeringsonderhandeling. Al is de toestand nu toch fundamenteel anders. ‘Europa’ en met dat eufemisme worden de beleidsbepalende instanties van de Europese Unie bedoeld, de Europese Commissie en de Raad van Ministers op de eerste plaats, is zijn kanonnen in stelling aan het brengen om de lidstaten in een begrotingscarcan te dwingen dat redelijk ongezien is sinds de tweede wereldoorlog.
Beoogt wordt niet meer of niet minder dan een structureel evenwicht op alle overheidsbegrotingen. Of het ook in de grondwet moet worden ingeschreven, zoals in de VS is geopperd, moeten we nog afwachten maar het gaat behoorlijk die kant op. In ieder geval lijkt het er sterk op dat de aloude methodes om in tijden van economische recessie de economie aan te zwengelen met overheidsinvesteringen achter ons ligt.
De tijd dat overheidsobligaties de meest veilige beleggingen op aarde waren ligt blijkbaar ook achter ons. ‘De staat zal altijd zijn schulden betalen’ was zowat het credo in de beleggingswereld, dus qua veiligheid kon je nooit beter zitten. Maar sinds Griekenland hebben de rating-bureaus hun tanden gezet in de staatsfinanciën en zijn ze de kredietwaardigheid van de eurolanden gaan beoordelen. Niet alleen die van de euro-landen trouwens. De ratingverlaging van de Amerikaanse schatkist deed het hele Westerse financiële stelsel eventjes op zijn grondvesten daveren. Er bestaan geen zekerheden meer.
Twijfelende beleggers
Als er bij beleggers twijfel begint te ontstaan over de capaciteit van landen om hun schulden te betalen dan is het eind zoek. Dan is er ook maar één manier om dat vertrouwen ter herstellen, en dat is een waterdichte zekerheid dat landen geen structurele tekorten meer gaan opbouwen.
Dan is op den duur zelfs de Maastricht-norm van een toegelaten tekort van maximum 3% te slap voor de financiële markten. Dat moet dan 0 % zijn. En dat geeft de landen dus geen ruimte meer om in barre economische tijden de economie een zet te geven door met geleend geld bijvoorbeeld grote openbare werken te verrichten, en zo de werkgelegenheid ook op te krikken.
Wie krijgt de zwartepiet?
Hoe is het zover kunnen komen? Moeten we terug naar het verdrag van Maastricht, onderhandeld eind 1991 en onderteken begin 1992? Dat verdrag bepaalde uitdrukkelijk dat de tekorten maximum 3% van het BBP mochten bedragen, en de staatsschuld ten hoogste 60% van datzelfde BBP. Daar zou erg strikt op worden toegezien. Een paar jaar nadien werd er al een loopje genomen met die regels. Ook landen als Italië, Portugal en Griekenland kregen zonder veel problemen een ticket voor Euroland. Ligt daar de oorzaak van de huidige moeilijkheden?
Of moeten we nog verder teruggaan en het hele systeem van ‘deficit spending’ als schuldige aanwijzen, de manier om systematisch tekorten op te bouwen? Een systeem waarvan het vaderschap algemeen wordt toegeschreven aan Lord Keynes, Brits econoom en medegrondlegger van het naoorlogse monetaire systeem van Bretton Woods. De discussie is in ieder geval het voeren waard onder economen en politici. Dan zal meteen blijken of het systeem Keynes al dan niet een eerste klasbegrafenis zal krijgen.
Guy Janssens
(De auteur presenteert het sociaaleconomische magazine De Vrije Markt)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
03/09/2011 om 14:21
Heel het idee van Keynes was: in magere jaren geeft de overheid uit, in vette jaren spaart de overheid. Waar dat tot nu toe geïnterpreteerd was als: lenen in magere jaren, terugbetalen in vette jaren, kunnen we dit ook omkeren: geef in magere jaren uit wat je in vette jaren opgespaard hebt. Een begrotingstekort van 0% per jaar staat Keynes helemaal niet in de weg.
Maar eigenlijk is Keynes nooit echt gevolgd geweest. Het credo van de overheid tot nu toe was: leen in magere jaren, evenwicht in vette jaren. Deze handelswijze wordt nu onmogelijk gemaakt, en terecht.
03/09/2011 om 14:50
Keynesianisme werkt al 80 jaar niet en zal nooit werken.
Austrian School of Economics voorspelt al sinds decennia alle recessies en welke bubbles zullen barsten.
Volgende voorspelling : monetaire tsunami met hyperinflatie wereldwijd.
….
03/09/2011 om 15:51
M. Janssens mag m.i. nog een stapje naar een recenter verleden zetten i.p.v. te blijven focussen op de Maastrichtnorm en de flauwe toepassing ervan “à la tete du client”; maar ja met velen was de feestvreugde aan de eurodis veel groter dan met weinig genodigden, al zaten er daar meer tussen die zich “chiquer” voordeden dan ze eigenlijk waren.
De analyse mag zeker de bankencrisis vermelden waar de diverse overheden genoopt werden met miljarden over de brug te komen om de noodlijdende banken uit het slop te halen. Resultaat hiervan was dat diezelfde overheden hun schulden drastisch zagen toenemen.
De ratingbureaus achten het nu noodzakelijk de kredietwaardigheid van heel wat landen naar beneden te waarderen ingevolge deze schuldpositie en de kost hiervan, jammer dat die bureaus niet dezelfde ijver aan de dag hebben gelegd bij de waardering van de banken voor dit kaartenhuisje omver tuimelde.
Indien nu de financiële markten de stelling poneren dat er geen tekorten mogen zijn en de Maastrichtnorm van max. 3% gelijk staat met vloeken in de kerk, is het misschien best dat de markten leren “nerveus” te zijn (dat zijn ze zowiezo) en de overheden een beleid voeren binnen een financiële orthodoxie (geleidelijke afname van de schuld) maar met ruimte voor groei.
Uiteraard is het zo dat de politiek van deficit spending voor een serieus stuk debet is aan de huidige situatie, maar om daarom nu te beweren dat het tijd is voor een eerste klas begrafenis voor Keynes lijkt mij toch een brug te ver.
Mw. Lagarde verwoordt het goed wanneer zij zegt dat knip op de portemonnee moet worden gehouden maar dat deze ook selectief mag open gaan, precies om te voorkomen dat de groei volledig zou stil vallen omdat de centen voor de toename van onze economie zouden zijn weg gesaneerd.
04/09/2011 om 01:14
Het is niet correct om de ideeën van Keynes als schuldige aan te wijzen daar waar we de laatste jaren en zeker maanden niets anders hebben gezien dan radicaal het omgekeerde beleid van wat Keynes voorstelde. De heer Janssens (en bon quasi alle opiniemakers, politici) vergeten dat de grootste oorzaak van de schulden in de VS de belastingsverlagingen voor de rijken zijn van Bush en de maatregelen van de regering Obama om de banken te redden. Idem dito in Europa. Wat heeft het redden van de banken en belastingsverlagingen voor de rijken met het Keynenisme te maken? Obama voert in de verste verte geen Keynesiaans economisch beleid, integendeel. Idem voor de meeste regeringen in Europa de afgelopen twee decennia. Lees de blog van Paul Krugman op de NYTimes er maar op na. Waarom doet de Belgische economie het in verhouding momenteel zoveel beter dan die in al onze omliggende landen en haalt het momenteel de beste groeicijfers van West-Europa? Vrij simpel. Door de afwezigheid van een regering slagen we er niet in om de onzin van die economen uit Chicago in ons land in te voeren.
De voornaamste reden voor de tekorten is dat de toegenomen stijging van de kosten in de sociale zekerheid wordt gecombineerd door steeds meer lastenverlagingen voor ondernemers. En dat sommigen gewoon hun belastingen niet betalen. 700 miljoen€ alleen al in Antwerpen in één sector. We kunnen daar al wat dienstencheques mee kopen.
PS. …. Wanneer komen de plichten van de bovenlaag van onze maatschappij eens aan bod meneer Janssens?
04/09/2011 om 08:17
Het monetair systeem, d.i. de manier waarop fiatgeld gecreeërd wordt, loopt zodanig uit de hand, dat zelfs de high-potentials er niet meer uitgeraken, en het ene misbaksel na het andere uitbraken.
Eén constante echter, het is steeds en altijd opnieuw de gewone burger die de rekening gepresenteerd krijgt.
Tel-Aviv - Londen - Madrid - Athene revolteren al.
Anderen zullen volgen.
04/09/2011 om 11:00
Als plotseling heel wat landen veel schulden beginnen te maken is het normaal dat de interesten stijgen. Dit is de wet van vraag en aanbod die iedereen kent. Als het hoge niveau van de interesten een probleem wordt, moet het tekort van de landen teruggeschroefd worden om door een afname van de vraag het interesttarief te doen dalen; Dit is wat nu bezig is.
Ten tweede is het interessanter te beleggen in de schuld van een aantal aziatische landen omdat de schulden daar gebruikt worden om overheidsinvesteringen (bouw van wegen, havens luchthavens,scholen, hospitalen) te financieren. Tegenover de schuld staat daar staatseigendom dat gecreerd wordt. Keynes leer komt hierop neer dat in periodes van mindere economische activiteit de Staat de economie moet aanzwengelen door de overheidsinvesteringen op te drijven en hiervoor leningen aan te gaan. Dit is wat in Azie gebeurt. Maar in Europa en Noord Amerika leent de Staat gewoon geld en jaagd het erdoor zonder daar extra investeringen mee te doen. Dit is geen Keynesiaanse politiek, dit is gewoon wanbeheer.Gezien tegenover de gemaakte schuld geen gecreerde staats-eigendom staat, is dit geen belegging maar het vernietigen van geld. Het probleem van Lernout en Hauspie was dat tegenover het belegde Geld van de spaarders slechts heel weingi eigendom tegenover stond. Men is zich bewust geworden dat de Europese en Noord Amerikaanse landen een vergelijkbaar probleem hebben met hun Staatsschuld vandaar dat de schulden moeten worden ingeperkt.
Aziatische landen kan je vergelijken met een gezin dat geld leent om een huis te bouwen. De Europese en Noord Amerikaanse landen kan je vergelijken met een gezin dat geld leent om op café te gaan. Vroeg of laat moet het gezin dat geld leent om op café te gaan, bij het OCMW aankloppen voor begeleiding ivm met budget beheer. Een aantal landen moet nu bij internationale instellingen aankloppen voor begeleiding ivm met budget beheer. Dit is net het zelfde. Je moet geen geleerde zijn om dit te begrijpen. Gewone mensen kunnen dit perfect inzien.
05/09/2011 om 11:07
Wilfried heeft het bij het rechte eind volgens mij. Binnen het huidige stelsel is het onmogelijk om nog (duurzame) oplossingen te bedenken omdat het hele economische en monetaire systeem an sich frauduleus is. Steeds meer mensen beginnen in te zien dat dat banken werden verwekt in misdaad en het geldsysteem werd geboren in zonde. Vandaar ook de revoltes over de hele wereld. De officiële media zouden ook hier de kant van de slachtoffers kunnen kiezen, maar daarop is het nog even wachten. De revolutie in Israël is al weken aan de gang en ik denk dat indien Leterme er niet op bezoek zou zijn, we het via de MSM in België nooit zouden te horen hebben gekregen.
06/09/2011 om 19:48
Keynes kan blijven, maar dan inderdaad in de betekens van eerst sparen in de vette jaren, om dan uit te geven in de magere jaren. Lenen zou uitzonderlijk moeten zijn, zoals dat in gewone huishoudens en ook bedrijven, voor uitzonderlijke dingen gebeurt, voor dingen die hun waarde hebben op langere termijn.
Ook de economie zou niet zo beursafhankelijk mogen zijn, want met massale orders die door computerprogramma’s allen tegelijk verzonden worden, wordt het een vicieuze cirkel naar beneden, waarin de mens, die nochtans het enige ware economische subject is, niets meer meer in te zeggen heeft. Economie is het geheel van gedragingen tussen mensen aangaande alle geldelijk waardeerbare dingen; niet het gedrag van computerprogramma’s.
Verminder de invloed van de beurs; verhoog de invloed van overige economische componenten; de economie zal vanzelf rechtkomen, en als men consequent blijft, en Keynes in de magere jaren laat uitgeven, en in de vette laat sparen, ook recht blijven.
07/09/2011 om 20:37
In Italië verliest men per jaar 120 miljard euro aan belastingsinkomsten door de zwarte economie en nog eens 60 miljard euro aan corruptie.
Hoeveel moet Italië besparen? 45 miljard euro
En dan maar doodleuk beweren dat de gewone mens boven zijn stand leeft en maar moet inleveren
12/09/2011 om 23:46
Tja, ik kan mij natuurlijk vergissen, maar ik meen toch dat de theorieen van Keynes twee elementen bevatten: Ten eerste het idee, dat men in de vette jaren spaart om steun te kunnen geven in de magere jaren. Nu, dat idee is niet uitgesproken nieuw, denk maar aan Joseph , onderkoning van Egypte zo’n 500 jaar voor Christus, wanneer ik mij niet vergis. Helaas moet met vaststellen dat dit door bijna all regeringen geinterpreteerd wordt als: “Wanneer het goed gaat kunnen we allerlei cadeautjes (voornamelijk met socialistische signatuur) uitdelen en in de magere jaren gaan wij hiermee gewoon door om de kiezers stil te houden. Het gevolg: De staatsschuld van veel landen is tot een ondraagbare hoogte opgelopen. Dit wekt nieuw lenen in de hand (zie laatste Obama plan) om geen werkelijk structurele maatregelen te behoeven te nemen. Uiteindelijk zal deze oplossing het probleem alleen verergeren.
De tweede gedachte was echter: “Het is geen schande inflatie toe te laten, zolang de inflatie in de U omringende landen maar hoger of minstens gelijk aan de Uwe is”! Dit is in directe tegenspraak met de zeer ware uitspraak dat een regering die inflatie toelaat een criminele regering is! Elke % inflatie is een % diefstal van alle burgers en diefstal wordt toch in het algemeen gezien als crimineel. Echter, iedereen die hiertegen is wordt automatisch als “rechts” verketterd, als vijand van de sociale gerechtigheid, als nationalist en zelfs als extremist. Men zou eens kunnen bedenken wat het Italiaanse woord voor “links” is: “Sinistr(a)” en de linkse samenzweringen en samenrotting tegen alles wat gezond verstand aan de dag legt is langzamerhand inderdaad sinister!