Hoe zit dat nu met de obligaties, staatsbons en de zogenoemde eurobonds, waarmee we in de financiële informatie om de oren worden geslagen. Rob Heirbaut poogt klaarheid te scheppen, met vragen en antwoorden.
Wat zijn obligaties?
Elk land heeft schulden gemaakt, het ene land meer dan het andere. Ze deden dat om wegen aan te leggen, ziekenhuizen te bouwen, ambtenaren te betalen, wapens te kopen, pensioenen uit te betalen. Ze hadden onvoldoende geld om die kosten zelf te dragen, en moesten dus geld gaan lenen bij de banken, of bij het grote publiek. Dergelijke leningen worden obligaties genoemd (of staatsbons): het land in kwestie leent bijvoorbeeld 100 euro, en belooft die over 10 jaar terug te betalen. De bank of de privé-persoon krijgt als vergoeding elk jaar een rente.
Wat is het probleem ermee?
De rente die een land moet betalen verschilt van land tot land. Sommige landen zijn kredietwaardiger dan andere landen. Net zoals sommige klanten bij hun bank een goedkopere lening voor hun huis krijgen, omdat ze een beter inkomen hebben, of een vaste baan, of minder schulden.
Sinds de invoering van de euro, was er niet veel verschil tussen de rentevoeten die de verschillende eurolanden moesten betalen. Griekenland moest nauwelijks meer betalen dan Duitsland, ook al had Griekenland veel meer schulden, en had het elk jaar een groot begrotingstekort.
Sinds het uitbreken van de financiële crisis, is daarin verandering gekomen. De rente van Duitsland was in februari 2010 nog 3,2% maar is intussen gedaald tot 2,3%. Die van Griekenland liep erg snel op en werd onbetaalbaar, waardoor Griekenland uiteindelijk beroep moest doen op goedkope leningen van andere eurolanden. Op de financiële markten zou Griekenland nu 15% moeten betalen.
Frankrijk betaalt 2,9%, België 4%. Italië en Spanje zitten aan 5%, maar de voorbije weken lagen ze onder vuur en steeg hun rente even boven de 6%. Het zag er even naar uit dat ook hun rente onbetaalbaar zou worden, en dat ook zij hulp uit het Europese noodfonds zouden moeten krijgen. Meteen was de euro zelf aan het wankelen.
Italië en Spanje dringen daarom aan op de snelle invoering van euro-obligaties.
Wat zijn euro-obligaties?
Het lijkt simpel: de eurolanden gaan niet meer elk apart geld lenen. De eurozone, “Euroland”, in haar geheel leent geld, en stelt dat ter beschikking van de afzonderlijke lidstaten. De rente die “Euroland” moet betalen zou volgens specialisten tussen de 4 en de 5% liggen. Volgens sommigen zou de rente zelfs nog lager liggen, omdat het voor beleggers (grote Chinese investeerders bijvoorbeeld, of grote fondsen) een interessante markt zou zijn. Zo betalen de VS voor hun dollar-obligaties nu maar 2,1%, ook al hebben ook de VS veel schulden, en heeft een kredietbeoordelaar onlangs de rating van de VS onlangs verlaagd.
Wat zijn de voordelen?
Een lagere rentevoet voor Italië en Spanje, die niet meer apart “onder vuur” genomen kunnen worden. Een definitieve beveiliging van de eurozone, zeggen voorstanders. Speculanten kunnen onmogelijk alle eurolanden samen “aanvallen”. Een verhoging van het Noodfonds is niet meer nodig, want Italië en Spanje zitten safe.
Wat zijn de nadelen?
Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Finland: ze zouden meer rente moeten betalen dan nu. Het zou Duitsland elk jaar 47 miljard kosten, heeft een Duits instituut berekend. In Duitsland, waar men niet wil dat de eurozone een Transferunie wordt, is dat onaanvaardbaar. Het betekent ook dat rijke landen ( en hun burgers) mee garant staan voor schulden van landen die het vroeger niet zo nauw namen met de begrotingsregels.
Bovendien: samen beslissen over begroting, schulden en besparen gaat veel verder dan in Europees verband regels maken over, bijvoorbeeld, de grootte van een varkensstal. Het betekent een stuk autonomie afstaan, net op een moment dat Europa verre van populair is.
Het lijkt erop dat Duitsland en andere landen eerst zeker willen zijn dat iedereen zijn schulden afbouwt, voor men de stap naar euro-obligaties wil overwegen.
Rob Heirbaut
(De auteur is Europaspecialist van onze nieuwsredactie)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
18/08/2011 om 07:08
Duitsland heeft gelijk in zijn verzet tegen de “transferunie”. Europa lijkt hoe langer hoe meer op België, een onoverzichtelijke constructie met twijfelachtige democratische legitimiteit waarin de deelgebieden die zich verantwoordelijk gedragen financiëel moeten opdraaien voor de eeuwig slechte leerlingen van de klas. Euro-obligaties mogen op korte termijn een stap vooruit lijken, we zullen ons dat achteraf nog lang beklagen. Idem voor de steeds verder gaande stille overdracht van nationale soevereiniteit naar het grotendeels onverkozen Europese niveau.
18/08/2011 om 15:08
“Speculanten kunnen onmogelijk alle eurolanden samen “aanvallen”. ”
Geloof dat maar niet. To big to fail bestaat niet, ik dacht dat Lehman ed dat wel duidelijk hadden gemaakt. Men is nogal snel om de schuld op de aanvallen van speculanten te steken, maar speculanten vallen zelden succesvol een land of munt aan die solide is.
Euro obligaties lossen niks op zonder dat de deficiten worden aangepakt. Als dat niet gebeurt, zal men de eurolanden als geheel aanvallen en zal Duitsland mee ten onder gaan. Ik hoop dat Merkel het been kan stijfhouden. Want de euro-obligaties belonen de pigs voor wangedrag en bestraffen de Duitsers en Nederlanders voor goed beleid. De incentives zitten helemaal fout.
19/08/2011 om 08:30
Ik heb ook zo mijn bedenkingen bij Euro-obligaties.
1. Waarom zouden landen zoals Nederland, Finland en Duitsland méér willen gaan betalen voor hun obligaties? Enkel om de euro te redden? Dat moeten we nog eens zien, met Wilders in Nederland en de Perussuomalaiset in Finland zo sterk.
2. Zelfs als die er komen, tegen welke rentevoet komt die euroobligatie er dan? Dat kan onmogelijk “laag” zijn, gezien het feit dat een goed aantal van de eurolanden individueel niet echt een hoge rating hebben. Je kunt de markten toch niet zeggen: “We hebben allemaal apart een rating van AAA tot B, maar kom, we gaan samen opkomen, en dus geef je ons een AAA”. Het zal eerder iets van AA zijn, of beduidend minder als de marketen het hele zaakje niet vertrouwen.
19/08/2011 om 14:40
Mijnheer Heirbaut, ik denk al geruime tijd dat de Europese unie niet zal kunnen blijven bestaan en dat de euro op termijn terug zal verdwijnen. Neem nu de Grieken. Die zitten al met een gigantische en niet meer te overziene schuld die ze nooit zullen kunnen afbetalen, maar ook Spanje en Italië zullen volgen. Op termijn veronderstelt men dat de andere landen financieel zullen moeten bijspringen, maar er is al veel tegenwind, oa. van Nederland. In een unie waar zoveel verdeeldheid is, ik verduidelijk: Fransen hebben een totaal andere cultuur dan Duitsen, Noorwegen kan je niet vergelijken met pakweg Spanje en ga zo maar verder. Je zou je dan kunnen afvragen wat de inzet nog is. En onze brave burgervader Herman Van Rompuy een mandaat geven van een economische commissien die tweemaal per jaar samenkomt, lijkt me ook niet professioneel. Tweemaal per week zou dat moeten zijn. Wat ik bedoel is dat de landen niet meer groeien of ontwikkelen, integendeel. Steeds meer ziet men in het nieuws steunmaatregelen om anderen financeel te helpen, maar heeft dat nog iets te maken met de financiële crisis? Zou het niet veel beter zijn mocht ieder land vegen voor eigen deur, eerder dan postjes en mandaten uit te delen aan mensen die dan de teloorgang moeten tegenhouden? Is dat dan nog economisch te verantwoorden? k denk het niet he. Wat ik zie is een ongelooflijke strijd maar geen overwinning !
19/08/2011 om 20:27
@ Eric.
“Steeds meer ziet men in het nieuws steunmaatregelen om anderen financeel te helpen, maar heeft dat nog iets te maken met de financiële crisis?”
Uiteraard hebben die steunmaatregelen te maken met de financiële crisis. Als bepaalde overheden (Griekenland, Ierland, Portugal) hun schulden niet meer kunnen betalen, moeten die ofwel hun bankroet verklaren, ofwel via leningen van andere landen (EU) of via het IMF toch blijven dobberen met die schulden.
Bankroet verklaren kan technisch misschien, maar niemand weet hoe. Stel dat Griekenland zijn schuldeisers niet kan betalen. Die schuldeisers zijn voor het grootste gedeelte banken en andere financiële instellingen. Gevolg: die moeten zware verliezen incasseren, en gaan over kop. Door de interbancaire verweving gaat dat dan niet om 1 bank, maar om een hele rits - al weet niemand hoeveel en waar het stopt. Als de banken failliet gaan, stort het financieel systeem in elkaar, en daarmee -hoogstwaarschijnklijk- ook de echte economie.
De steunmaatregelen aan Griekenland etc. zijn dus bedoeld om banken te behoeden voor faillissementen. En dus ook om ervoor te zorgen dat de gewone economie niet ineenstort.
Tenminste, dat is de theorie.
In de praktijk proberen de centrale banken de ziekte te verslaan door nog zieker te worden. Geld drukken, meer lenen. Gebricoleer.
20/08/2011 om 08:36
Ergens lijkt het mij logisch dat als je in dezelfde boot zit, je de zelfde koers vaart. Dus als je dezelfde Euro gebruikt, waarom dan niet dezelfde oblgaties uitgeven?
Maar ik ken te weinig van de financiele mechanismen om er echt wat over te kunnen zeggen.
25/08/2011 om 01:39
Volgens mij is het beter om heel Europa failliet te laten gaan, alles moest geprivatiseerd worden om zogenaamd efficiënter te werken, nu blijkt dat dat niet het geval is en dat banken en overheden een zeepbel hebben geblazen die uiteenvalt. De burgers moeten niet nogmaals de bonussen van de bankiers en de exorbitante winsten van miljonairs betalen, die hebben risico genomen en verloren.
Bovendien is de lening nooit werkelijk uitbetaald aangezien de banken slechts een klein percentage van de tegenwaarde van die schuld in hun bezit moesten hebben om die lening te kunnen toestaan, dus kunnen we spreken van fictieve waarde door de bank tevoorschijn getoverd en verkocht die nu weer verdwijnt, helemaal niets dramatisch aan.
De echte economie gaat er misschien tijdelijk last van ondervinden, maar de werkelijke waarden zijn niet verdwenen omdat een land failliet is, enkel het ruilmiddel (geld) is tijdelijk onbeschikbaar tot de democratisch verkozen overheid de taak van het beheer van het ruilmiddel (die eigenlijk nooit mocht worden uitbesteed) terug op zich neemt.
Hopelijk krijgt België dan het beheer over de kerncentrales etc. terug omdat de banken die ze nu bezitten failliet zullen zijn.
28/08/2011 om 21:48
@Wendelin: zo voel ik dat ook aan, veel sier maar weinig concreets…
17/09/2011 om 16:21
@Frank: Wakker worden, man. Dit is wel degelijk planeet aarde. Sinterklaas komt pas op 6 december, dus nu eerder besparen dan wat u noemt ‘dezelfde koers varen’. Ik denk eerder dat het schip van de Europese Unie stuurloos en zonder richting.ronddobbert. Als we niet goed opletten, dan zitten we met een enorme, onvoorziene financiële en economische catastrofe, die heel Europa meezuigt en niet meer te overzien zal zijn. Mochten de mensen die over Europa waken dat maar eens goed begrijpen en rekening houden met de angst die de bevolking van elk land afzonderlijk ervaart, dan zouden ze al een flink stuk op de goede weg zijn. Anders voorspel ik een drama
28/09/2011 om 12:10
@Eric
Helemaal wakker was je zelf nog niet, of wel? Met “dezelfde koers” varen, bedoel ik aan dezelfde streng trekken, niet allemaal wat verschillend doen. Dan ga je inderdaad stuurloos ronddobberen.
17/10/2011 om 16:55
@Frank: het is onmogelijk om aan dezelfde streng te trekken, omdat we dan allemaal de dieperik ingaan