Het lange weekend van 15 oogst heeft meestal dezelfde eigenschappen door de jaren heen. Er is zo goed als geen nieuws en nog minder volk om het te verslaan. Het was niet anders in 1996. Iedereen zat aan zee of het leek toch zo, het schaarse nieuws kwam binnenwaaien uit verre oorden met exotische namen en schier eindeloze strijdtonelen. Verdwenen kinderen waren geen nieuws toen, ook niet als ze al meer dan een jaar spoorloos waren en hun ouders verschillende zoektochten hadden georganiseerd. En ook voor justitie en politie waren die verdwijningen geen prioriteit zeker niet als het ging om oudere kinderen.

Het was weer gebeurd die week. In Bertrix, een dorp diep in de provincie Luxemburg , was een tienermeisje op klaarlichte dag zomaar verdwenen. De politie schakelde het parket van Neufchateau in en de procureur vorderde onmiddellijk een onderzoeksrechter. Het duo nam de verdwijning wel ernstig en werd later wereldberoemd als procureur Michel Bourlet en onderzoeksrechter Jean-Marc Connerotte. Hun doortastendheid,met de inzet van een sterk speurdersteam en de organisatie van grootschalige zoektochten, werd later uitgebreid bewierookt als voorbeeld van hoe justitie efficiënt kan optreden.

Een portie geluk

Toch mag niet vergeten worden dat er ook een grote portie geluk gepaard ging met hun succes. Want er was die ene gouden tip, een student had behoorlijk wat cijfers en letters onthouden van een nummerplaat op een wat aftandse bestelwagen die geparkeerd stond vlakbij de plaats van de verdwijning. En via die nummerplaat komen de speurders uit bij ene Marc Dutroux, vrij onder voorwaarden en met een gevuld strafblad waarop ook ontvoeringen zijn te vinden.

Falende politie en justitie

Het lange weekend wordt in de loop van enkele uren plots één van de meest dramatische die het land ooit gekend heeft. Het terugvinden van Sabine en Laetitia geeft nog hoop maar die slaat al snel om in afschuw als de resten van Julie en Melissa worden gevonden in Sars-la-Buissière. Het zal dan nog lang duren voor in Jumet de resten van An en Eefje worden opgegraven. De slachtoffers worden iconen, hun ouders voortrekkers in een bij momenten bijna revolutionaire woede tegenover het falen van justitie en politie.

De onderzoekscommissie

Een parlementaire onderzoekscommissie zal later alle gemiste kansen om de kinderen te redden bovenspitten en dat blijken er veel geweest te zijn. In de commissiezaal van de Kamer wordt doorheen de getuigenissen het proces gemaakt van concurrerende en versnipperde politiediensten, wereldvreemde magistraten met te weinig aandacht voor de slachtoffers. De politici zitten zwaar in het defensief, de ministers overleven voorlopig al zullen twee zwaargewichten twee jaar later toch moeten zwichten als Dutroux op de loop gaat tijdens de consultatie van zijn dossier in Neufchateau.

Eengemaakte politie

Het politieke antwoord komt er in de vorm van een verregaande politiehervorming. De rijkswacht, tot dan nog altijd een gesloten organisatie met een militaire structuur, gaat samen met de gerechtelijke politie op in de nieuwe federale politie. En die wordt samen met gefusioneerde lokale korpsen geïntegreerd in een nieuwe structuur. Het worden lange onderhandelingen maar omdat de politici beseffen dat ze niet zonder resultaat naar de kiezer kunnen doen ze de geldbeugel open. En nog niet een beetje want de barema’s worden overal naar boven toe gelijkgesteld. De architect van de hervorming blijft dan nog achter de schermen op een ministerieel kabinet. Maar Fernand Koekelberg weet dan al dat hij veel vrienden zal hebben bij de politievakbonden die hem mogelijk later van pas kunnen komen.

Trage justitie

De hervorming bij justitie gaat een stuk trager, nu 15 jaar later is er nog altijd maar een relatief kleine stap gezet. Altijd weer botsen ministers op dikke muren rond baronieën die vasthouden aan een 19deeeuwse organisatie. Toch zijn er ook hier veranderingen. Vooral rond de strafuitvoering met echte rechtbanken die nu beslissen of iemand vervroegd kan vrijkomen. En slachtoffers hebben duidelijk meer rechten gekregen en zeker ook begeleiding. De parketten hebben ook veel meer een eigen gezicht gekregen, ze noemen zich nu ook allemaal het openbaar ministerie met een eigen logo er bovenop. In sommige regio’s is door het beter scheiden van kaf en koren bijna de hele achterstand weggewerkt. En de Hoge Raad voor Justitie heeft een dam opgeworpen tegen de politisering van benoemingen bij de magistraten. Maar die positieve evoluties hebben het moeilijk om op te wegen tegen de negatieve perceptie: overvolle gevangenissen in verouderde gebouwen; gebrekkige informatica, vrijspraken door procedurefouten, enz…

Child Focus

15 jaar na Dutroux is er dus wel wat veranderd bij politie en justitie. Maar de grootste evolutie is wellicht de perceptie rond verdwenen kinderen. Child Focus is tegenwoordig niet meer weg te denken, Alain Remue van de cel vermiste personen bij de federale politie belichaamt de ernst en de expertise waarmee elke verdwijningszaak tegenwoordig wordt behandeld. Voor de pers is elk verdwenen kind nieuwswaardig geworden, al is daar de wijzer soms teveel doorgeslagen. Want ook elke wegloper krijgt tegenwoordig wel een naam en een actie op facebook. Privacybescherming is een ijdel begrip geworden.

Broos vertrouwen

De zaak Dutroux heeft heel wat in beweging gezet, niet alleen door de gruwelijke feiten en het geknoei in het onderzoek maar natuurlijk omdat de slachtoffers kinderen waren. De witte beweging gegroeid uit protest tegen de wantoestanden bij politie en gerecht heeft geen lang leven gekend. De politieke verlengstukken – denk maar aan het experiment van Paul Marchal of zelfs veel recenter de PP van Michel Modrikamen- kenden geen succes. Traditionele partijen hebben de woede kunnen temperen en inkapselen. Maar het vertrouwen blijft broos, Dutroux zou nu wellicht niet meer kunnen doen wat hij toen gedaan heeft. Maar naast de grote recente successen zoals de snelle arrestatie van Ronald Janssen na de moorden op Kevin en Shana staan nog altijd dramatische missers zoals de analyse aantoonde van het speurwerk naar dezelfde dader voor de moord op Annick Van Uytsel.

Mark Morren

(De auteur is justitieverslaggever)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod