Op 15 augustus 1996 barstte de zaak Dutroux los, die ons land definitief zou veranderen. Een zaak die ook een journalistieke omslag betekende. Leo Stoops maakte het van op de eerste rij mee.

Op 15 augustus 1996 verweet ik mezelf eens te meer dat ik me had laten overhalen om eindredacteur te worden van het TV-nieuws. Je hebt misschien wel enige invloed, maar eigenlijk is het een bureaujob en ik wilde naar buiten. Zeker die donderdag 15 augustus, een feestdag waarop de zon brandde en waarop er niets gebeurde.

Een zekere Dutroux

Plots verschijnt er uit het niets een bericht dat een zekere Dutroux was gearresteerd in verband met kindermoorden. Onze bron : de RTBF. Want in 1996, had de VRT nog geen eigen “crimicel” , gespecialiseerde journalisten die het gerechtelijk en crimineel nieuws opvolgen. We hadden toen alleen politieke en sociaaleconomische journalisten. Gerechtelijk nieuws werd toen meestal afgedaan als “sensatie”. Het gevolg was dat we van niets wisten, we hadden geen enkel contact in de gerechtelijke wereld . En dat zou ons zuur opbreken. Telkens we iets probeerden te checken kregen we als antwoord “ En wie bent u , mijnheer ?”.

Die 15° augustus waren er op onze redactie, voor zover ik me herinner, maar een stuk of 4 stagiair- journalisten aanwezig. Eén van hen durfde het aan om naar Charleroi te vertrekken, ondanks alle vragen waar we mee zaten. Hij kwam er rijkelijk laat aan : platte band.

Door de chaos aan informatie besluiten we onze ploeg naar een nabijgelegen rijkswachtkazerne te sturen, waar een persconferentie zou zijn. Die gaat niet door . Het gevolg is wel dat onze man zijn live interventie niet doet voor het huis van Dutroux - wat logisch zou zijn - maar voor een nietszeggend uithangbord van de rijkswacht. Het is maar een achtergrond, maar het schetst de sfeer waarin we toen werkten.

Beelden die de wereld rondgaan

VTM pakt uit met spectaculaire beelden : ze tonen de bevrijding van Sabine Dardenne en Laëtitia Delhez, twee kleine bange meisjes in hun ondergoed. Beelden die de wereld rondgaan en die in ons collectief geheugen zijn gegrift. Ik heb bij vele mensen van VTM geïnformeerd hoe ze wisten dat ze daar ter plaatse moesten zijn . De meesten zegden me dat het louter toeval was. Dat geloof ik niet, maar het maakt niet uit .

En dat is nog maar het begin van de Dutroux-gruwel. Twee dagen later op zaterdag 17 augustus, ik was nog altijd eindredacteur, worden de lichamen ontdekt van Julie Lejeune en Mélissa Russo.

Buiten kookte de wereld over

Totale chaos op de redactie, we zaten daar nog altijd met vier man en een paardenkop en buiten kookte de wereld over. Gelukkig kon de RTBF ons alweer uit de ergste nood helpen. Van dan af ging het wel beter : verschillende journalisten boden zich spontaan aan om te komen helpen en ik belde zelf de meest ervaren mensen op.

En zo zag je afwisselend Katelijne Hermans , Siegfried Bracke en nog vele anderen verslag uitbrengen over de gebeurtenissen. En onze kijkers zogen het allemaal op , de gruwel die in die dagen naar boven kwam was moeilijk te verwerken .

Opvallend nieuw element in die dagen ook was de waardige houding van de ouders van de slachtoffers. Ze zijn mondig en ze laten zich niet meer doen door het gezag dat in hun ogen zo gefaald heeft.

Woedende bevolking

Er waren veel mensen die naar de redactie belden ( nu zouden ze mailen) en zo werd duidelijk dat er zich bij de bevolking een grote woede had ontwikkeld. : “ wij betalen gerecht en politie om ons te beschermen “ dachten de mensen, “en ze slagen er zelfs niet in om hun basisopdracht uit te voeren : onze kinderen beschermen” . In die dagen legden gerecht en politie ( de rijkswacht) ook nog een grote arrogantie aan de dag, die vandaag onvoorstelbaar is.

Dan kwam er nog een mokerslag : een paar weken later , op 3 september, worden de lichamen ontdekt van An en Eefje.
De publieke opinie was met ontzetting geslagen.

Twee helden

De enige troost voor veel mensen was dat er twee nieuwe helden waren opgestaan : onderzoeksrechter Connerotte en procureur Bourlet uit het kleine Neufchâteau.

Maar op 15 oktober wordt één van die helden, onderzoeksrechter Connerotte, plots uit zijn functie gezet door het “Spaghetti-arrest” . Nu slaat de ontzetting om in woede.

Die woede tegen het arrest is zeker begrijpelijk, maar juridisch gesproken is er geen speld tussen te krijgen. Een onderzoeksrechter moet neutraal zijn en hij mag geen geschenken aannemen van één van de partijen, ook niet van de slachtoffers. In dit geval was Connerotte gaan aanzitten op een spaghetti-feestje van de geredde meisjes en hij had een vulpen aangenomen.

Mensen begonnen eieren te gooien naar de justitiegebouwen. De verbouwereerde magistraten die zich achter de muren verschansen hebben er geen idee van wat er gaande is . Opvallend is wel dat de studenten niet meedoen met het protest : zij die rechten studeren hebben hun collega’s duidelijk gemaakt dat het arrest juridisch in orde is.

Ook de hoogleraren laten hun stem horen: “ tegen het arrest is niets in te brengen” zeggen ze. Ook de pers laat zich van zijn redelijke kant zien en probeert het arrest uit te leggen. Wie niets van zich laten horen, dat zijn de advocaten. Zij hebben op geen enkel moment een stem gehad in het debat.

Wereldvreemde magistratuur

De voorzitter van het Hof van Cassatie (hij heet Marchal) begrijpt al die commotie ook niet . Hij ontbiedt me en vraagt me waarom ik de tekst van het arrest niet integraal heb voorgelezen op televisie. Een arrest van cassatie voorlezen op tv, onvoorstelbaar natuurlijk : zelfs juristen moeten zo’n arrest grondig bestuderen. Er gaapt duidelijk een wijde kloof tussen justitie en de media. Die kloof is er vandaag nog altijd, maar er is tenminste een begin van wederzijds begrip. (Vandaag zouden we het arrest natuurlijk wel op online zetten)

Vijf dagen na het spaghetti-arrest, op 20 oktober, stappen 300.000 mensen op in de Witte Mars door Brussel. De politici hebben de boodschap begrepen : er komt een parlementaire onderzoekscommissie en de werking van gerecht en politie worden verbeterd.

Samenzweringstheorieën

Op de achtergrond van verbazing, ontzetting en woede bij de bevolking is het niet verwonderlijk dat grote samenzweringstheoriën de ronde gaan doen. Het eerste slachtoffer is de zakenman Michel Nihoul. Hij komt in het vizier omdat al snel duidelijk wordt dat Dutroux een plaatselijke misdadiger is, zonder contacten. Nihoul heeft die contacten wel, hij is dus het gedroomde verband tussen de moord op de meisjes en “hooggeplaatsten” . Al snel wordt duidelijk dat Nihoul zeker geen koorknaap is , maar dat hij met de moorden op de meisjes niets te maken heeft. Het assisenhof zal hem later ook vrijspreken voor de moorden.

Het maatschappelijk klimaat van toen was ook de ideale voedingsbodem voor allerlei fantasten. De bekendste is X1 , Regina Louf . Zij komt met verhalen over hooggeplaatsten die met kruisbogen schieten op kinderen en nog andere waanzinnige fantasieën. Het gerecht reageert zoal altijd : ze onderzoeken de zaak, niet zomaar een beetje, ze onderzoeken àlles. En daar kruipt ongelofelijk veel tijd in. Omdat het allemaal zo lang duurt beginnen sommige mensen te twijfelen.

Ook op onze redactie loopt er een kloof tussen de “believers” (in een complot) en de non-believers en dat leidt soms tot discussies. Gelukkig kan minister van Justitie De Clerck ( ook toen minister) het gerecht overtuigen om tijdens een grote persconferentie duidelijk te maken dat de complotverhalen nergens op steunen.

Het absolute kwaad

De zaak Dutroux heeft ons land grondig veranderd. Het heeft ons nieuwe iconen opgeleverd : iconen van ” het absolute kwaad”, van de twee “rechtvaardige magistraten” , van “hoge perverten” en van waardige ouders. We hebben ons toen ook collectief afgevraagd hoe we moeten omgaan met pedofilie. Voor die vragen is er geen eenvoudige oplossing , maar het heeft wel geleid tot een bewustwordingsproces. Een bewustwordingsproces dat mee onze houding heeft bepaald in het nieuwe schandaal dat nu de gemoederen beroert, het schandaal van pedofilie in de Kerk.

Leo Stoops

(De auteur is gespecialiseerd in justitiële verslaggeving)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod