Het is 500 dagen geleden dat de terroristische organisatie ETA (Baskenland en Vrijheid) voor het laatst iemand vermoord heeft. Op 16 maart 2010 stierf een Franse rijkswachter tijdens een treffen met ETA-leden – op Frans grondgebied notabene. De afscheidingsbeweging houdt nu al 500 dagen haar eenzijdig uitgeroepen wapenbestand in ere. En op de gemeenteraadsverkiezingen van 22 mei behaalde de Bildu-coalitie ronduit indrukwekkende verkiezingsresultaten.

ETA heeft de laatste halve eeuw meer dan 800 mensen vermoord en is verantwoordelijk voor duizenden aanslagen en jarenlange afpersing. De terroristische organisatie is er uiteindelijk niet in geslaagd om met geweld haar politieke doelstellingen te bereiken.

Vorig jaar werden meer dan 100 ETA-leden opgepakt; de terroristische organisatie zit in het nauw. De brede achterban is verdwenen en de laatste jaren kwamen steeds meer Basken op straat om het ETA-geweld krachtig te veroordelen. Tot groot ongenoegen van de conservatieve Volkspartij (Partido Popular) is er tijdens de socialistische regering van José Luis Rodríguez Zapatero (PSOE) een kentering gekomen.

Rechtsstaat

Sommigen noemen dit de overwinning van de rechtsstaat. Al mogen we niet vergeten dat die rechtsstaat, in haar jarenlange strijd tegen ETA, zich op momenten heeft laten verleiden tot staatsterrorisme.

Vandaag wordt Spanje nog steeds op de vingers getikt door het Comité ter Preventie van Foltering van de Raad van Europa, omdat personen in hechtenis op verdenking van terroristische activiteiten dikwijls steun van hun advocaat ontzegd wordt.

Volgens de meeste Baskische nationalisten, heeft ETA met haar ‘permanent, algemeen en internationaal verifieerbaar wapenbestand’ een duidelijke beslissing genomen. Voor de nationalisten is er geen weg terug. Er zit nu niets anders op dan geweld afzweren en de democratische weg volgen om politieke doelstellingen te bereiken.

Bildu

Tussen ETA en de Spaanse rechtsstaat in bevond zich jarenlang Izquierda Arbertzale. Dit waren verschillende separatistische bewegingen die in se geweldloos waren. Maar zij zijn uiteindelijk door het Spaanse hooggerechtshof illegaal verklaard en ontbonden door hun vermeende banden met ETA. Het antwoord op deze gerechtelijke beslissing was het ontstaan van een nieuwe partij, Sortu, die op haar beurt ook werd verboden. Daarop ontstond Bildu, een coalitie van verschillende partijen en onafhankelijken die op de valreep aan de gemeenteraadsverkiezingen van 22 mei deel mochten nemen.

De legalisering van Bildu was een stap in de richting van een normalisering. Er wordt er nu van deze coalitie verwacht dat ze niet alleen afstand van ETA neemt, maar dat ze ook actieve stappen onderneemt om de ontbinding van de terroristische organisatie te bekrachtigen.

22 mei

Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen stemden 300.000 Basken voor nationalistische partijen. Na deze grote overwinning schreven sommige kranten dat het Baskenland daarmee in de handen van ETA-leden kwam. Later maakten ze daar ‘separatisten’ van. Het was niet de eerste keer dat men hevig tegen het terrorisme tekeer ging, terwijl men in werkelijkheid het separatisme wou neutraliseren.

Bildu is nu aan de macht in tientallen steden en dorpen in Baskenland en krijgt nu de kans te tonen waartoe ze in staat is. De tijd is voorbij om met de vinger naar Madrid te wijzen of om de Spaanse regeringsleiders José María Aznar of José Luis Rodríguez Zapatero de schuld te geven.

Kopstukken van Bildu, die nog niet zo lang geleden droomden van een nieuwe samenleving, een onafhankelijk en ruraal georganiseerd Baskenland, staan nu zonder ervaring aan het hoofd van moderne steden zoals San Sebastian.

Bedreigde personen

Het Baskenland is verdeeld: honderden mensen die zich vroeger openlijk tegen een onafhankelijk Baskenland uitspraken, werden door ETA bedreigd.

Voor hen is het nog niet zo gemakkelijk om opnieuw een normaal leven te leiden. Er wordt niet meer gemoord, maar in sommige Baskische dorpen blijft het geweld latent. De filosoof Fernando Savater, die zelf bedreigd werd, zegt hierover: “De druk moet verdwijnen. Wij die tegen ETA vochten, deden dit niet voor de vrede, maar wel voor de vrijheid. En vrijheid is: de wet, de democratie en de rechtsstaat. Wanneer we dit bereiken zal het zwaard van Damocles dat ETA is, verdwijnen.”

Laatste videoboodschap

Het Baskenland heeft het hoogste inkomen per hoofd en de laagste werkloosheidsgraad van Spanje, ondanks een halve eeuw terrorisme. Nog niet zo lang geleden schafte ETA haar ‘revolutionaire belasting’ af, een systeem van afpersing waar veel Baskische ondernemers mee te maken hadden. Deze ondernemers dromen al jaren, samen met vele anderen, van de verdwijning van ETA. De terreurorganisatie heeft altijd met video-boodschappen gecommuniceerd. Veel mensen dromen nu luidop van een laatste boodschap van ETA, waarin de terroristische organisatie aankondigt zichzelf te ontbinden. Voor alle duidelijkheid: die video is er nog niet, maar de kans is reëel dat de wereld binnen afzienbare tijd zo’n video te zien krijgen.

Maar wie droomt dat met ETA ook de onafhankelijkheidsbeweging zal verdwijnen, vergist zich.

Sven Tuytens
(De auteur is VRT-correspondent in Spanje)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod