De Europese top over de schuldencrisis (eurocrisis) die donderdag in Brussel plaatsvindt, wordt beschouwd als extreem belangrijk voor het voortbestaan van de euro en zelfs van de Unie. De staats- en regeringsleiders moeten een manier vinden om de financiële markten gerust te stellen en ze moeten ook proberen met één stem te spreken. Maar wat is de inzet van de top? Wat hangt er allemaal vanaf? Europees verslaggever Rob Heirbaut poogt een duidelijk beeld te schetsen met voor de hand liggende vragen en soms moeilijke antwoorden.
Waarom had Griekenland vorig jaar een lening nodig?
Griekenland kwam in het voorjaar van 2010 in de problemen. De rente die het moest betalen op de financiële markten om geld te lenen, werd onbetaalbaar (8% en meer). Daarom kreeg Griekenland in mei in 2010 een lening van 110 miljard euro, van de eurolanden (80 miljard) en het IMF (30 miljard), met een lagere rentevoet (5,5%, later verlaagd naar 4,5%)
Waarom heeft Griekenland nu al een tweede lening nodig?
Het was de bedoeling dat Griekenland na twee jaar weer geld zou gaan lenen op de financiële markten. Maar in tegenstelling tot wat men dacht, is de rente blijven stijgen, tot 18%. De kans dat Griekenland weer naar de markten kan is onbestaande, vandaar de noodzaak voor een tweede lening.
Hoe groot zal die tweede lening zijn?
Wellicht gaat het opnieuw om 100 à 110 miljard euro.
Van wie moet het geld komen?
Meteen nadat Griekenland de eerste lening kreeg, hebben de eurolanden beslist dat er een tijdelijk noodfonds moest worden opgericht, voor het geval er nog landen in de problemen zouden komen: het EFSF (European Financial Stability Facility). Dat Noodfonds heeft 440 miljard euro ter beschikking. Op dit ogenblik lenen Portugal en Ierland al bij dit fonds. De tweede lening voor Griekenland zal ook uit dit fonds komen.
Duitsland en Nederland eisen echter dat ook “ de private sector “ (banken, verzekeraars en pensioenfondsen, die veel Griekse obligaties in portefeuille hebben) een bijdrage levert aan een tweede lening voor Griekenland.
Waarom zouden banken en verzekeraars moeten meebetalen?
Tijdens de financiële crisis in 2008, kwamen veel banken in de problemen. Ze moesten gered worden met belastinggeld. Duitsland en Nederland willen nu dat niet alleen belastingbetalers opdraaien voor de redding van Griekenland. Nu Griekenland in de problemen is gekomen, zou het niet fair zijn om de hele factuur door te schuiven naar de belastingbetalers, zodat Griekenland zijn schulden aan de banken kan terugbetalen. Banken die geld geleend hebben aan Griekenland, namen immers een risico. In totaal hebben buitenlandse banken 180 miljard geleend aan Griekenland. Vooral Duitse en Franse banken hebben veel geld geleend aan Griekenland.
Hoe zouden banken kunnen bijdragen?
Dat kan op verschillende manieren. Banken zouden hun leningen kunnen verlengen, zodat Griekenland meer tijd krijgt om ze terug te betalen. Of ze zouden oude leningen kunnen inruilen voor nieuwe, met een langere looptijd. Daardoor zouden de Grieken tot 30 miljard euro minder geld nodig hebben uit het noodfonds (en dus van de belastingbetaler)
Waarom is de Europese Centrale Bank tegen een bijdrage van de banken?
Kredietbeoordelaars (zoals Moody’s en Fitch) hebben al gezegd dat dit als een vorm van wanbetaling door de Grieken gaan beschouwen (“selective default”, in het jargon). Een Grieks bankroet, zeg maar.
De Europese Centrale Bank zegt dat ze dan geen Griekse obligaties meer als onderpand kan aanvaarden. Griekse banken hebben Griekse obligaties als onderpand aan de ECB gegeven, in ruil krijgen die banken financiële steun van de ECB. Zonder die steun, vallen ze zonder geld, kunnen ze geen leningen meer geven aan bedrijven en gezinnen, valt de Griekse economie stil. En dat kan een kettingreactie veroorzaken, die niet te overzien is.
Specialisten zoeken naar verluidt naar een formule waarbij de periode van “selective default” zo kort mogelijk wordt gehouden.
Is er geen tussenoplossing?
Om een “selective default” te vermijden, speelt men met het idee om een bankentaks in te voeren. Op die manier zouden banken bijdragen (de opbrengst kan bijvoorbeeld via het Noodfonds aan Griekenland geleend worden) zonder meteen een bankroet van Griekenland te veroorzaken. Het lijkt het ei van Columbus, maar de banken zijn er zeker geen voorstander van.
Zal Griekenland zijn schulden ooit wel kunnen afbetalen?
De Griekse schuld bedraagt al 160% van het BBP. Door fors te besparen kan Griekenland die berg beetje bij beetje kleiner maken, heel langzaam, en wellicht nog jarenlang geld lenen van andere eurolanden. Stilaan groeit het besef dat dit onhoudbaar is, en dat er iets gedaan moet worden om de schuld “duurzaam” te maken, kleiner dus.
Hoe wil men de schuldenberg kleiner maken?
Op dit ogenblik worden Griekse obligaties verhandeld aan de helft van hun waarde. Wie een Griekse obligatie koopt, die bij uitgifte 100 euro waard was, betaalt er nu 50 voor. Een voorstel dat de ronde doet, is dat Griekenland met geleend geld (van het tijdelijke noodfonds) een pak oude obligaties zou opkopen, aan een lagere prijs dus. Om de schuldeisers te overtuigen, zou men er bijvoorbeeld 60 voor kunnen betalen. Maar zo zou men met 30 miljard euro meteen 50 miljard euro schuld kunnen wegnemen, want Griekenland moet natuurlijk niet aan zichzelf terugbetalen. Het is alsof je 100.000 euro leent bij de bank, en die lening dan afkoopt door er 60.000 euro voor te betalen. Vraag is of de schuldeisers dat zien zitten, en of de kredietbeoordelaars dat niet als een vorm van bankroet zullen beschouwen.
Wat met Portugal en Ierland?
Welke oplossing men ook voor Griekenland uitwerkt, er zijn ook nog Portugal en Ierland. Wanneer men voor Griekenland een bijdrage van de banken vraagt, verwachten de markten dat dat ook voor Portugal en Ierland zal gebeuren. Als de looptijd van leningen voor Griekenland verlengd wordt, en de rente verlaagd, dan zal dat voor Portugal en Griekenland ook moeten gebeuren.
Waarom liggen Italië en Spanje onder vuur?
Italië heeft na Griekenland de hoogste overheidsschuld. Spanje zit met een erg hoog begrotingstekort, en een enorme werkloosheid. Italië leek tot nu toe buiten schot, maar daar kwam verandering in, toen premier Berlusconi een besparingsplan van zijn eigen regering bekritiseerde. Sindsdien zijn de rentes van Italië en Spanje fors gestegen. In het tijdelijke noodfonds zit te weinig geld om beide landen ter hulp te schieten. De Italiaanse schuld is zowat 1800 miljard euro, het dubbele van de schuld van Ierland, Griekenland en Portugal samen. Er wordt aan gedacht om extra geld te pompen in het Noodfonds. Dat zou een signaal moeten geven dat speculeren tegen Italië of Spanje geen zin heeft.
Zouden euro-obligaties een oplossing zijn?
Op dit ogenblik leent elk land apart geld op de financiële markten. Landen die een hoge quotering krijgen van de kredietbeoordelaars, kunnen lenen aan een lage rente. Duitsland leent bijvoorbeeld aan 2,6%. België heeft een iets lagere beoordeling, en betaalt 4,3%. Italië bijna 6%, Spanje iets meer dan 6%. Griekenland, Ierland en Portugal hebben moeten aankloppen voor hulp (in de vorm van goedkopere leningen van het noodfonds) toen hun rente boven 7% uitsteeg.
Wanneer alle eurolanden echter samen zouden lenen om hun schulden te financieren, zou iedereen dezelfde rente moeten betalen. Dergelijke gezamenlijke leningen worden euro-obligaties of eurobonds genoemd. Volgens vele politici en waarnemers zijn ze de enige oplossing. Niemand zal beginnen te speculeren tegen de eurozone in zijn geheel, is de redenering. De rentevoet zal laag zijn, maar wel iets duurder voor landen die nu goedkoop lenen, zoals Duitsland en Nederland. Dat is dan ook de reden waarom die landen er niet van willen weten. Via een hogere rentevoet dreigen zij dan mee te moeten betalen voor problemen die door andere landen (met een hoge schuld) gecreëerd zijn.
Zou het niet beter zijn dat enkele landen de eurozone zouden verlaten?
Zolang Griekenland in de eurozone zit, kan het zijn munt niet devalueren, want het heeft geen eigen munt meer. Met de drachme zou dat wel kunnen. Griekse producten zouden er meteen een pak goedkoper door worden, de uitvoer van Griekse producten zou stijgen, de economie zou een boost krijgen. De nadelen zijn ook erg groot: er zou grote chaos ontstaan, alle Grieken zouden meteen hun geld van hun bankrekening halen, waardoor Griekse banken snel failliet zouden gaan, en andere Europese banken in hun val meesleuren. Er is ook geen procedure om uit de euro te stappen, omdat het ondenkbaar was dat zoiets ooit zou gebeuren. De euro is immers een politiek project, dat de de Europese eenmaking moest versnellen. Uit de euro stappen, zou een immense klap zijn voor het Europese project. Zolang de Europese regeringsleiders daarin geloven, en dat blijven ze steevast herhalen, is het ondenkbaar dat Griekenland uit de euro stapt. Alleen zeggen ze dat nu al anderhalf jaar, en is de eurocrisis in die periode alleen maar erger geworden.
Rob Heirbaut
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
19/07/2011 om 23:04
Zoveel vuurhaarden om te blussen, je ruikt toch zo dat vroeg of laat het Europese Noodfonds opraakt en de schuldenzeepbel tenvolle in het gelaat van de banken en de politici zal ontploffen. En wat dan? Iedereen op straat en de bankwereld die in elkaar klapt? Laat ons hopen dat het zo ver niet komt, maar persoonlijk vind ik dat een totaal rampscenario nu al moet uitgeschreven worden, die bankstresstests zijn niet voldoende.Dat ze tenminste het spaargeld van de gewone spaarder voor een bepaald bedrag blijvend waarborgen, zoals nu al gebeurt, een goede maatregel. Dat langs de andere kant de met woeker verdiende winsten in rook opgaan of zondermeer aangeslagen worden, dat zou ook een goede zaak zijn. Onlangs was er te Spanje beroering omdat de familie van Emilio Botín, hoofd van de Banco de Santander, 6 miljard euro (u leest goed) op een duistere Zwitserse rekening heeft staan. Ze zullen daarvoor door het Spaanse gerecht verhoord worden. De familie Botin alleen al had dus zowat 50% van die voor Griekenland dringende lening van 12 miljard uit eigen zak kunnen voorschieten :-).
20/07/2011 om 02:08
Wanneer men de optie van de eurobonds gebruikt kan men deze afhankelijk van de staatsschuld en het begrotingstekort uitgeven met een emissiekoers onder pari. Met een variabel disagio ifv de situatie van het land.
Misschien een oplossing??
20/07/2011 om 07:02
Deze analyse geeft een beknopt maar goed overzicht op wat in de eurozone gebeurt.Het plaatst onze problemen echter niet in de mondiale crisis die met de zaak lehman brothers haar voorlopig hoogtepunt kende maar zeker niet ten einde is.Het is wellicht moeilijk te voorzien welke rol de eurocrisis speelt in het mondiale gebeuren.
20/07/2011 om 08:08
Rob Heirbaut gaat iets te makkelijk mee in het officiële discours. Overheden en centrale banken willen ons sedert de bankencrisis doen geloven dat alles terug te brengen is tot een liquiditeitsprobleem. En dat door voldoende geld in het systeem te blijven stoppen via noodfondsen, het opzetten van schimmige obligatie constructies of simpelweg bijdrukken van fiat geld dit opgelost kan worden. Een oplossing waarvoor de factuur trouwens steeds bij de belastingsbetaler zal terechtkomen hetzij rechtstreeks via hogere lasten en inkomstendaling ofwel via inflatie.
De kern van de zaak is echter dat een aantal actoren in het systeem insolvabel zijn, maw er is een solvabilteitsprobleem. De realiteit is dat een aantal landen en financiële instellingen simpelweg failliet zijn. Zij kunnen nooit hun volledige schulden terugbetalen en een gecontroleerde default is dan ook de enige correcte oplossing.
Maar sedert 2008 is er een merkwaardig duivelspact ontstaan tussen de politiek en de banken om elkaar in stand te houden en de rest van de maatschappij te doen opdraaien voor hun incompetentie. Vreemd toch dat de Westerse bevolking dit klakkeloos blijft slikken. Kennelijk heeft het consumentisme alle rationaliteit uit onze hoofden verdreven.
20/07/2011 om 10:20
Chapeau voor deze in mensentaal geschreven analyse.
De huidige financiële (euro)crisis is m.i. ook voor een deel te wijten aan het gebrek aan een gezamelijk optreden van de E.U. op politiek vlak, m.a.w. door een gebrek aan politieke visie op Europees niveau.
Zolang de groten (Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittanië…) op de eerste plaats hun eigen belangen veilig stellen en niet in termen van de E.U. denken, zal Unie geen doortastende maatregelen nemen die het belang van het geheel nastreven.
Geen financiële unie zonder een politieke unie.
20/07/2011 om 11:32
De analyses van Rob Heirbaut zijn, zoals steeds, bevattelijk en overzichtelijk voor de niet-Europa-nerd, voor de gewone burger zeg maar, voor zover die nog iets van Europa kan of wil begrijpen.
Onze samenleving is natuurlijk heel moeilijke, complexe en ingewikkelde materie, maar het verhaal van Emilio Botin (hierboven) illustreert wààr de oorzaken van de problemen zitten. Dit is het levende verhaal van van het soort mensen en instellingen die nu eenmaal aan het roer staan. Met of zonder “onze toestemming”. Zij beheren BMG (bommen, macht, geld)
Een soort “monetaire en financiële terroristen” (vervangers van kerk en adel) die de lakens uitdelen op deze aardkluit.
De rethoriek van politici en financiële belangengroepen is louter op gericht om mensen het “schuldgevoel” aan te praten dat niet ZIJ maar WIJ (de gewone mensen) “boven hun stand” leven, en hoe hard zij (de politici en co) in de weer zijn om dat voor “ons” op te lossen.
Na Adam Smith is er (dringend) behoefte aan een nieuwe visionair.
Onlangs was er te Spanje beroering omdat de familie van Emilio Botín, hoofd van de Banco de Santander, 6 miljard euro (u leest goed) op een duistere Zwitserse rekening heeft staan. Ze zullen daarvoor door het Spaanse gerecht verhoord worden. De familie Botin alleen al had dus zowat 50% van die voor Griekenland dringende lening van 12 miljard uit eigen zak kunnen voorschieten :-).
20/07/2011 om 12:46
Ik ben het volledig eens met de kritiek van Philippe Beye. De huidige financiële crisis is een symptoom van het ‘geld als schuld systeem’ dat door grote private banken in de wereld werd geworpen. Het wordt hoog tijd dat nu ook de VRT eens duidelijk uitlegt dat het monetaire systeem een complete fraude is. Onze openbare omroep is alle geloofwaardigheid aan het verliezen.
20/07/2011 om 17:48
Vragen met duidelijke antwoorden van journalist Rob H. ; Pet af.
Je kan de problematiek ook zo bezien : Europa is te vlùg willen groeien, en landen met verschillende snelheden, culturen , en “moraliteit” spelen haar nu parten.
Het is begonnen met de Benelux (jaren 60?) , daarna kwamen Frankrijk en Duitsland erbij, en daarna …kon het niet vlug genoeg gaan ! : àlle Europese landen waren welkom de Eurpese “Club” te vervoegen , van noord over zuid, van west naar oost… Met uitersten als bvb Duitsland en Griekenland… De Europese leiders stelden zich daarbij evenwel geen vragen over de kwaliteit en de “moralitei” van de nieuwe leden , noch over de cultuurverschillen (heeft Baroso hier niet verantwoordelijkheid in?…).
Op termijn kon dit niet anders dan tot financiële spanningen leiden.
Alleen zie ik hier geen pasklare oplossingen, en vrees ik dat een wegsnijden van bepaalde landen noodzakelijk zal zijn om de EU en de euro als munt te laten overleven…
20/07/2011 om 18:27
we moeten stoppen met het “debt = money” systeem dat we nu hebben
1 euro = 1 euro + interest
hoe gaan we ooit die interest terugbetalen?
dus als bv Griekenland 100 miljard nodig heeft, is dat 100 miljard + interest, waar gaan ze dan geld lenen om die interest terug te betalen? een andere lening met interest? enz, enz, enz…
het systeem is rot en speelt alleen maar in het voordeel van de grote schuldeisers…
20/07/2011 om 18:28
@ Dirk Devriendt,
sorry, ik was nog aant schrijven voordat ik uw post zag
we think alike!
20/07/2011 om 21:57
Een project als de Europese integratie kan niet plaats vinden zonder grote “fouten” te maken.We kunnen nergens ter wereld “afkijken” hoe anderen het gedaan hebben want we zijn de eersten die er zich aan wagen.
Van fouten kan men leren en crisissen zijn uitdagingen waar men versterkt kan uitkomen.
Meerdere mensen die antwoorden in dit forum hakken nogal in op de financiele middens en de politici.Snel geld willen verdienen op een laakbare manier is van alle tijden en komt in alle lagen van de bevolking voor.Fiscale en sociale fraude zijn even verwerpelijk als wat we in de bankwereld gezien hebben.Wat de kleine man in het klein doet ,doen anderen in het groot.
20/07/2011 om 23:01
Europese steunmaatregelen hebben maar effect als er ook structureel iets in Griekenland verandert. Griekenland kent een heel dominant zwart circuit en een rigide arbeidsmarkt. Het terugdringen van het zwarte circuit moet een noodzakelijke voorwaarde zijn om Europees geld te kunnen ontvangen. Een ééngemaakt Europees schuldprogramma op zich is geen oplossing. Dit is het omgekeerde van responsabiliseren: de politici kunnen ‘verkeerde’ beslissingen blijven nemen zonder rechtstreekse gevolgen voor de financiering van hun beleid. De financiële markten zijn machtig en kunnen politici dwingen onpopulaire maar noodzakelijke hervormingen door te voeren. De financiële markten hoeven dus niet enkel negatief bekeken te worden maar kunnen ook nuttig zijn.
21/07/2011 om 06:27
Ook ik ga akkoord met de opinie van Philippe Beye. Ze had zo uit mijn pen kunnen vloeien.
Ik zou hier een fantastische blog kunnen aanhalen met inside-informatie van de financiële markten, maar dat mag niet van de moderator.
Google anders eens “zero hedge”. De journalisten van Deredactie (Rob incluis, hoewel de opinie op zich niet zo slecht is), kunnen daar ook wel nog iets bijleren…
27/07/2011 om 07:36
Ik denk dat er nog heel wat zal naar boven komen.
Uit eigen ondervinding ivm Spanje blijkt dat de problemen in het algemeen daar veel groter en enorm gemanupileerd zijn.
Vermoedelijk zelfs nog erger (in alle geval sluwer) dan in Griekenland.
De Europese steun welke ze bekomen ivm projecten wordt afgeroomd, projecten werden zelfs niet uitgevoerd ondanks uitbetaling.
De werkloosheidprocenten zijn zo berekend; zodat deze merkelijk lager uitvallen dan in werkelijkheid (studerende werklozen ed.).
Onbetaalde uitgaven en nog terug te betalen lasten zijn uit de regionale, landelijke… balansen gelicht ed.
Persoonlijk dacht ik dat Portugal ruim na Spanje zou in de problemen komen… we zien wel.
Hopelijk laat Europa eens alle boekhoudingen van hun steunbekomers grondig doorlichten met erbijhorende willekeurige steekproeven ter plaatse. Ik wens Herman veel succes en hij kan me altijd eens contacteren…
03/08/2011 om 02:34
Tja, ik denk dat het onderliggende probleem van de gehele schuldencrisis eigenlijk gezocht moet worden in wat de economie gewoonlijk beschrijft met de term ‘windhandel’ (of ‘gebakken lucht’ zo ge wilt). Werd vroeger de waarde van een aandeel bepaald door het bezit wat daar tegenover stond, aangevuld met een variabel percentage ‘good-will’ wat gewoonlijk bij een goed geleide onderneming ergens bij 10% van de jaaromzet lag; vandaag is diezelfde waarde zuiver speculatief geworden. Zo wordt die waarde b.v. bepaald naar de te verwachten winst (ongeacht met welke middelen die z.g. winst wordt gerealiseerd, b.v. door uitverkoop van goed lopende bedrijfdonderdelen. Met dat laatste wordt dan dus eigenlijk de waarde van de onderneming en daarmede het aandeel gevoelig verminderd, maar toch stijgt de beurskoers (tijdelijk!!).
Datzelfde vindt met staten plaats. Omdat b.v. ‘de Belgen’ redelijk veel individueel spaargeld hebben, kan Belgie (nog) vrij gemakkelijk geld lenen tegen een nog draagbare rente. Het ene heeft echter nauwelijks wat met het andere te maken. Vast staat dat Belgie een torenhoge staatsschuld heeft van ca. 100% GDP, welke vlg. de Euronorm slechts max. 60% mag zijn. Vast staat verder dat Belgie een begrotingstekort heeft van (slechts??) 4,5% per jaar en dus nog steeds elk jaar MEER geld moet lenen. Elk normaal huishouden zou al 100 x failliet zijn, wanneer men een dergelijke koers volgde! Echter, de speculatie in staatsschuldbewijzen bloeit als nooit tevoren. Toch voorspel ik dat dit hele kaartenhuis vroeg of laat, maar eerder vroeger, in elkaar zal storten met alle gevolgen van dien (zie Griekenland, Ierland, Portugal en Italie!!!).
Wie moet dan het gelach betalen? Juist, de gewone man en die dan gaat dan zuchten onder werkeloosheid, bezuinigingen op allerlei juist dan dringend nodige sociale programma’s en op pensioenen, waar hij zijn hele leven voor heeft gewerkt en met duur (op het moment van betalen nog niet inflatoire) geld voor betaald heeft. De rijken komen echter onder leiding van de banken byzonder goed weg. Kijk naar de VS, waar een van de rijkste speculaten Warren Buffet er trots op is, dat hij met 15,2% belasting minder belasting betaalt dan zijn dienstbode (excuus: hulp in de huishouding). Kijk naar Griekenland, waar de 2000 puissant rijke redersfamilies zich letterlijk in rijkdom wentelen met monsterlijk grote luxe zeewaardige jachten, opulente villa’s in binnen- en buitenland enz. en bijna geen cent belasting betalen.
Uit het stuk en enkele commentaren hierboven blijkt, dat er eigenlijk een hele herschikking nodig zou zijn, om wederom tot een eerlijke (niet speculatieve) waardeering te komen en niet de midden-klasse en de minvermogenden op te laten draaien voor de ten hemelschreiende corruptie, letterlijk zowel als de corruptie van ideeen.
Facit: Daar we in die landen (zie b.v. premier Berlusconi met zijn media conglomeraat) zeker niet op een verbetering van het beleid kunnen rekenen, kan Europa mijns inziens beter deze landen aan hun lot overlaten en uit de Euro-zone gooien en het verlies nemen! (”Cut your losses”, weet U nog wel?). Misschien staat er dan uit een volksopstand wel een werkelijk leider op, die zijn of haar land weer gezond maakt en dan zijn ze hartelijk in de Euro-zone welkom, zonder gezwendelde boekhouding, zoals het geval was met Griekenland (zeker) en Italie, Portugal en Spanje (waarschijnlijk).