De rivaliserende Palestijnse partijen Fatah en Hamas hebben gisteren in de Egyptische hoofdstad Caïro formeel het akkoord ondertekend dat ze vorige week afgesloten hadden. De partijen leven al vier jaar in onmin, maar hebben de meningsverschillen nu bijgelegd. Ze gaan samen een regering van nationale eenheid vormen en willen binnen het jaar verkiezingen organiseren. De Arabische lente, het vooruitzicht op een Palestijnse staat en de onbestaande vredesgesprekken met Israël vormen de ingrediënten van dit menu

.

Het is feest op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza. Al is het beperkt. Enkele honderden Palestijnen vieren de officiële verzoening van hun twee belangrijkste partijen. Hamas en Fatah hebben de strijdbijl begraven. Samen gaan ze weer vooruitkijken. Dat is althans de bedoeling. Een eigen onafhankelijke Palestijnse staat lijkt weer iets waarvan ze mogen dromen. Vier lange jaren zijn verloren gegaan.

De verzoening is symbolisch belangrijk. Maar nu moet het echte werk gebeuren, en dat zal niet eenvoudig zijn: er moet een regering komen van nationale eenheid, met een nieuwe premier. Over wie dat wordt, is nog geen overeenstemming. Beide partijen zullen elkaars politieke gevangenen vrijlaten. Welke gevangenen wel en welke niet, dat is nog niet beslist. En welke veiligheidsdienst zal het nu echt voor het zeggen hebben op straat, het moet allemaal nog uitgetekend worden.

Velen blijven sceptisch. Akkoorden op papier zijn er al zo vaak gesloten.

Vier jaar onmin

Na de parlementsverkiezingen van 2006, toen Hamas meer dan de helft van de zetels in het parlement won, ging het fout. De islamistische Hamas verjoeg de broeders van Fatah, de seculiere partij van president Mahmoud Abbas, uit de Gazastrook. Fatah had er niks meer te zeggen. De veiligheidsdienst van Hamas nam de controle op straat over. De islamitische wetgeving werd op verschillende punten van kracht, iets dat lang niet alle Palestijnen konden appreciëren. Op de Westoever bleef Abbas wel nog de baas, maar zijn macht was ondermijnd door de toestand in Gaza. Het Palestijnse volk was nog nooit zo verdeeld. Die onderlinge twist heeft de Palestijnen enorm verzwakt, als volk en als mogelijke gesprekpartner.

Arabische Lente in Palestijns gebied

De demonstraties, opstanden en revoluties in het Midden-Oosten en Noord-Afrika hebben de Palestijnen geïnspireerd. Zij willen hun regime niet omverwerpen, zij kwamen op straat voor eenheid. Op 15 maart werd de belangrijkste betoging gehouden. Groot nieuws was het niet, want er kwamen maar zo’n 10.000 betogers op straat in Gaza. Klein bier in vergelijking met de demonstraties in Syrië, Jemen of Jordanië. Toch was het een belangrijk signaal: het was de eerste betoging zonder toestemming in vier jaar tijd in Gaza, sinds Hamas er de baas was. Het was een duidelijk signaal dat de gewone bevolking niet opgezet is met de aanhoudende broederstrijd. Nog nooit was die boodschap zo openlijk gegeven.

Zowel Abbas als Meshaal en de zijnen hebben die boodschap gehoord en begrepen, zo blijkt nu. De Arabische Lente, ook in andere landen, heeft dan ook zijn invloed op de Palestijnse leiders. Voor Abbas is de Egyptische president Moebarak altijd een belangrijke gesprekspartner geweest, een belangrijke bemiddelaar in de gesprekken met Israël. Die is er niet meer. Hamas haalde zijn steun – moreel, financieel en via wapens – voor een groot stuk bij Syrië, de woonplaats van politiek leider Khaled Meshaal. Maar de Syrische president Bashar al Assad is één van de dictators die momenteel het meest onder vuur liggen in de regio. Syrië vraagt loyauteit van Hamas. Maar Hamas noemt zichzelf een volksbeweging en kan dus moeilijk openlijk een regime blijven steunen dat zo massaal op zijn eigen bevolking schiet. De Arabische Lente geeft de Palestijnen vleugels. Maar ze lijken ook te beseffen dat ze niets kunnen bereiken als ze niet verenigd zijn.

Egypte heeft de sleutel

De rol van Egypte in dit akkoord is niet onbelangrijk gebleken. Het is verrassend, zo snel na de revolutie die president Moebarak heeft doen aftreden. De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken in Egypte zei dat “het conflict tussen Israël en de Palestijnen niet langer gemanaged moet worden, het moet beëindigd worden”. Hij ontving Hamas niet, zoals dat vroeger gebeurde, in een hotel of in één van de gebouwen van het leger. Neen, Hamas werd ontvangen op het ministerie van Buitenlandse Zaken, een ontvangst van buitenlandse diplomaten, niet van militanten. Die erkenning kon Hamas wel smaken.

Het nieuwe, voorlopige, bewind in Egypte (in september volgen er verkiezingen) houdt de koers van Moebarak niet aan. Egypte lijkt bereid om zijn grens met Gaza binnenkort te openen. Onder Moebarak bleef de Rafah-grens, op vraag van Israël, altijd gesloten. Als dat zou veranderen, zou dat voor Hamas, en voor alle Palestijnen in Gaza, een belangrijke overwinning zijn. Verkeer van goederen en mensen zou weer mogelijk zijn in Gaza, dat sinds de oorlog met Israël eind 2008 – begin 2009 volledig afgesloten is en kreunt onder een economische blokkade.

Palestijnse staat?

De Palestijnse president Abbas zegt dat hij een redelijk akkoord met de huidige Israëlische regering niet haalbaar acht. Daarom heeft hij zijn strategie veranderd en is hij beginnen te onderhandelen over een akkoord met Hamas. Want het uiteindelijke doel is en blijft een Palestijnse staat die erkend wordt, met of zonder de goedkeuring van Israël.

Dat plan neemt hoe langer hoe meer concrete vormen aan. In september, wanneer in New York de jaarlijkse Algemene Vergadering van de Verenigde Naties zal plaatsvinden, wil president Abbas het Palestijnse lidmaatschap bij de VN aanvragen. Gelinkt daaraan wil hij dat eenzijdig, zonder akkoord met Israël, de onafhankelijke Palestijnse staat erkend wordt. Waarom niet, zo klinkt de redenering, in 1948 is op die manier ook de staat Israël opgericht. Maar Abbas beseft dat hij geen geloofwaardige vertegenwoordiger van de Palestijnen kan zijn, als het volk zo verdeeld is als de voorbije jaren, als hij slechts één van de twee gebieden bestuurt.

Netanyahu ‘not amused’, VS twijfelt

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu is not amused met de nieuwe Palestijnse eenheid. ‘Ik onderhandel niet met een Palestijnse versie van Al Qaeda’, zei de premier. Hamas erkent Israël niet en dat is een probleem. Netanyahu zei in Londen, waar hij gisteren op bezoek was, dat Abbas het podium in Caïro moest verlaten en weer naar de onderhandelingstafel (met Israël) moest komen. Voor Hamas kwam er geen boodschap. Maar Netanyahu’s woorden vallen in dovemansoren. De Israëlische premier is duidelijk ongerust over de Palestijnse verzoening. De vijand kan hier immers versterkt uitkomen. Bij het nieuws over het akkoord vorige week, kwam er ook meteen Israëlische kritiek. President Abbas kaatste de bal terug met de woorden dat ‘Israël moet kiezen tussen nederzettingen en vrede’.

Netanyahu had zijn tweedaagse trip naar Europa al eerder gepland. Vandaag ziet hij de Franse president Sarkozy. Want die heeft wel oren naar het Palestijnse plan om eenzijdig een Palestijnse staat te laten erkennen. Voor Netanyahu, en voor de Amerikanen, zou dat een ramp zijn. Na twintig jaar proberen en onderhandelen, is nog niets gelukt. Wat als de Palestijnen het nu zelf doen. Zonder Israël, zonder de VS. Netanyahu probeert Europese landen ervan te overtuigen niet deel te nemen aan zo’n eenzijdige erkenning in september.

Israël houdt nu zo’n 90 miljoen dollar belastinggeld in dat het aan de Palestijnse Autoriteit zou moeten doorstorten. Dat betekent dat de Palestijnen hun ambtenaren, politieagenten en veiligheidsdiensten al snel niet meer zullen kunnen betalen. Het is niet de eerste keer dat Israël dat drukkingmiddel uitprobeert. Het heeft vorige keer niet gewerkt, vermoedelijk zal het nu ook niet werken.

De Amerikanen zeggen dat zij het verzoeningsakkoord verwerpen omdat Hamas nog altijd het geweld niet heeft afgezworen en Israël niet erkent. ‘Als de eenheidsregering Israël niet erkent, riskeert ze internationaal isolement’, dreigt Washington. Maar Abbas houdt het hoofd koel. Deze verzoening is een interne Palestijnse aangelegenheid, zegt hij. Toch weet de Palestijnse president dat hij zijn relatief goede relatie met Israël en de Verenigde Staten op het spel zet, als het aan Palestijnse kant alsnog verkeerd uitdraait. Maar de 76-jarige president is bijna aan zijn pensioen toe. Insiders geloven dat hij van het politieke podium wil stappen met op zijn minst weer Palestijnse eenheid op zak.

Opportuniteit of lege doos?

De koord is slap en de valkuilen zijn massaal. Fatah en Hamas zullen heel wat obstakels moeten overwinnen en zich niet verliezen in betekenisloze details. Israël en de Verenigde Staten kunnen roet in het eten gooien omdat zij vinden dat ze gezichtsverlies lijden.

Toch is deze verzoening een (kleine) bron van hoop. Hoop dat er iets beweegt, dat er langzaamaan toch een beetje vooruitgang is, of althans een kans daartoe. Het is een erg kleine strohalm, maar het is er een. Een opportuniteit die gebruikt kan worden, of die in één oogopslag weer tenietgedaan kan worden, door alle betrokken partijen.

Inge Vrancken

(De auteur is buitenlandverslaggever bij onze nieuwsdienst, gespecialiseerd in het Midden-Oosten)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod