Waar de xenofobe Lega Nord van Umberto Bossi dacht politiek garen te spinnen bij de aanpak van de vluchtelingen, lijkt het tegenovergestelde waar te worden. De eigen minister Roberto Maroni van Binnenlandse Zaken is inmiddels niet meer geliefd bij de achterban. De roep om op de immigranten te schieten, omdat ze het land “binnenvallen” wordt steeds luider en zelfs door sommige prominente Lega Nord-politici onderschreven. In de peilingen verliest behalve de regeringspartij van Berlusconi nu ook voor het eerst de partij van Legaleider Umberto Bossi. Wat ging er mis?

De eerste inschattingsfout was wellicht om zwaar te overdrijven met de aantallen vluchtelingen, die sinds de eerste opstand in Tunesië in Italië te verwachten waren. Umberto Bossi sprak over een “humanitaire tsunami” van “bijbelse proporties”. Er werden schattingen gemaakt van een half miljoen vluchtelingen. Er kwamen er, de afgelopen drie maanden, ruim twintigduizend. Niets vergeleken bij de statistieken van vorig jaar toen Italië ongeveer 350.000 nieuwkomers opnam.

Om toch minstens het beeld te creëren dat de aantallen onhoudbaar waren, bleven alle immigranten op Lampedusa. Het opvangcentrum, waar nog geen tweeduizend mensen terecht kunnen, was sinds 2009 gesloten en werd pas half februari heropend. Dan wordt ook de noodtoestand voor het eiland uitgeroepen en de prefect van Palermo (alsof die tijd genoeg heeft) wordt speciale commissaris. Het duurt dan nog twee weken voordat hij persoonlijk een kijkje gaat nemen op het eiland.

Vanaf het begin zocht minister Maroni van Binnenlandse Zaken de confrontatie met de Europese Commissie, door te klagen dat “Europa” niets deed en dat Italië er alleen voor stond. Een stelling die goed valt bij het electoraat van de Eurosceptische Lega Nord. Een beklag dat echter direct werd ontkracht door de Zweedse Eurocommissaris Cecilia Malstrom (Interne Zaken): Ze had van Italië nog geen enkele concrete vraag voor hulp ontvangen. Half februari durft Maroni dan 100.000 euro te vragen.

De bijbelse exodus van politieke vluchtelingen blijft echter uit. In plaats daarvan komen duizenden economische vluchtelingen uit Tunesië, zonder asielrecht. Hen naar het vastenland brengen is te risicovol: de Tunesiërs zouden in de illegaliteit verdwijnen en naar het noorden trekken, waar de Lega Nord haar stemmen haalt. Maar op het eiland kunnen ze ook niet blijven. Inmiddels bivakkeren meer immigranten op straat dan dat er bewoners zijn op het toeristische eiland.

Berlusconi show

Voor premier Berlusconi, die tot dan toe schitterend in afwezigheid, is de maat dan vol. Uit alle peilingen blijkt dat hij – meer nog dan voor zijn seksschandalen – een groot politieke risico loopt door dit vluchtelingenvraagstuk. Tijdens zijn bezoek aan Lampedusa op 30 maart belooft hij het eiland te “ontdoen” van immigranten. Op zijn Berlusconi’s: “binnen 60 uur”. Ook een golfbaan en de Nobelprijs voor de vrede mogen de inwoners verwachten van hun nieuwe buurman, want en passent koopt hij een villa op het eiland.

Het applaus dat de premier op Lampedusa ontving, kreeg hij niet in Tunesië. Op 4 april dacht hij tijdens zijn bezoek aan Tunis, een akkoord over de repatriëring te kunnen tekenen. Maar er zat geen Khadaffi op hem te wachten, met wie het makkelijk zakendoen was. Khadaffi heeft twee jaar lang – in ruil voor grote financiële investeringen – alle illegale vluchtelingen uit de rest van Afrika tegengehouden en opgesloten. De Tunesiërs kennen hun rechten en met gedwongen repatriëring van grote groepen landgenoten gaan ze niet akkoord.

Daags erna doet Maroni nog een poging. Het compromis is een akkoord voor de repatriëring van alle Tunesiërs die nà 5 april op Lampedusa aanmeren. Wie al in Italië is, mag blijven. Italië helpt Tunesië met het bewaken van de kust en belooft (net als de EU) investeringen.

Het besef valt dan ook dat de Tunesiërs naar het vastenland moeten worden gebracht, waar bijna geen regio ze wil hebben. Legaleider Umberto Bossi gaat dan akkoord met een tijdelijke verblijfsvergunning van zes maanden. Het idee is dat de Tunesiërs naar Frankrijk willen en met zo’n vergunning kan Sarkozy ze niet weigeren. “Opgeruimd staat netjes”, denken Bossi en Maroni.

Schengen

Maar ook hier maakt de Lega een inschattingsfout. Want het vrije reizen binnen de Schengenlanden geldt niet automatisch voor wie een tijdelijke vergunning heeft. Er zijn voorwaarden, zoals genoeg financiële middelen hebben (art. 5 van het Schengenakkoord) Frankrijk houdt de deur op slot: Sarkozy heeft zijn eigen Lega Nord, Mevrouw Le Pen, waar hij rekening mee moet houden. Een ontmoeting tussen Maroni en zijn Franse collega Gueant helpt ook niet. Bovendien geeft de Europese Commissaris Malstrom Frankrijk gelijk. Regels zijn regels.

Maroni, die nu de wind van voren krijgt van zijn eigen achterban, zoekt een andere oplossing. In tegenstelling tot de eerdere positie van Italië, vraagt hij nu wél om de speciale, beschermde status voor de vluchtelingen, waardoor een gespreide opvang in alle Europese lidstaten geldt. Maar ook hier nul op rekest: Zo’n twintigduizend vluchtelingen is niet een aantal, waarvoor deze noodmaatregel van stal moet worden gehaald. Althans dat is de mening van de lidstaten. Het Europees Parlement vraagt al lange tijd voor een gezamenlijk immigratiebeleid en gespreide opvang.

Het beleid van de opvang van deze vluchtelingen is volledig mislukt en de achterban van de Lega Nord verwijt dat hun eigen leiders, de harde woorden van hun leider (“Immigranten, Flikker op”) ten spijt. Lega Nord Europarlementariër Francesco Speroni gaat nog een stap verder: “Schieten op die boten”. De luisteraars van het huisorgaan “Radio Padania” zijn het daar mee eens. Ondertussen geeft Italië tienduizend tijdelijke verblijfsvergunningen uit aan Tunesiërs die daarmee niet naar Frankrijk kunnen reizen. Tenzij, zo oppert een andere luisteraar van Radio Padania, Berlusconi zijn geld aan hen geeft in plaats van aan de hoeren. Met zo’n 250 miljoen euro aan zakgeld, kunnen ze met de TGV zo door naar Parijs.

Hedwig Zeedijk

(De auteur is correspondent voor de VRT in Ialtië)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod