Iedereen tevreden, niks dan stralende gezichten. Over de partijgrenzen heen hadden ze unaniem het eindrapport van de “Bijzondere Kamercommissie betreffende de behandeling van seksueel misbruik en feiten van pedofilie binnen een gezagsrelatie, inzonderheid binnen de Kerk” goedgekeurd. Een werkstuk van meer dan 300 pagina’s, waarvan vooral de aanbevelingen en conclusies de aandacht trokken.

Bij die conclusies was het vooral afwachten naar de manier waarop de commissie de rol van de Kerk als instituut zou omschrijven. Tijdens de zittingen kwam af en toe de oude breuklijn tussen vrijzinnigen en katholieken de kop weer opsteken. Een mooi voorbeeld daarvan was al meteen bij het begin van de allereerste zitting te rapen: de bediendes van de Kamer hadden de naam van de commissie afgekort tot “Commissie Kerk”, wat voor cdH niet door de beugel kon. Het werd: “Commissie Seksueel Misbruik”. En ook later viel het onderscheid te merken tussen meer combattieve paarsgroene en voorzichtigere oranje politici.

Compromis?

In het uiteindelijke verslag werd een compromis bereikt waar beide kanten zich in konden vinden. Hoewel compromis een te zwak woord is: de Kerk krijgt wel degelijk een stevige veeg uit de pan. Kerkelijke verantwoordelijken waren sinds het begin van de jaren 90 op de hoogte van vele gevallen van seksueel misbruik, schrijft het rapport, maar ze hebben daar niets tegen gedaan. Tot en met 1997 werden sommige affaires zelfs bewust stilgehouden. Het instituut was belangrijker dan het slachtoffer.

Voor zover we weten, wordt kardinaal Danneels niet met naam genoemd in het rapport. Maar de bewoordingen waarin over zijn Kerk wordt geschreven, zijn niet mals. Ongetwijfeld zullen ook de speurders die zich met Operatie Kelk bezighouden, dat rapport als een element in hun onderzoek beschouwen. Zij proberen immers na te gaan of de kerkelijke oversten op de hoogte waren van grootschalig misbruik door priesters, en daar niet tegen ingrepen. Net wat er met zoveel woorden in het rapport van de commissie staat. Daarmee valt te verwachten dat het werk van onderzoeksrechter De Troy nog lang niet beëindigd is.

Een onafhankelijke arbitragecommissie

Wat de aanbevelingen betreft, is het vooral afwachten of en wanneer ze concreet uitgevoerd zullen worden. Bij de slotzitting van de commissie werd verwezen naar een illustere voorganger, de commissie-Dutroux, waarvan sommige aanbevelingen zoveel jaar later nog altijd niet zijn uitgevoerd.

Het meest opvallende voorstel is uiteraard de oprichting van een onafhankelijke arbitragecommissie, een comité van wijzen dat slachtoffers kan horen, hen kan erkennen en hun een schadevergoeding kan toekennen. Mooi op papier, maar het blijft afwachten of de Kerk (en andere betrokken partijen, zoals de jeugdsector, sportclubs en de medische en welzijnswereld) eraan zullen meewerken. Want ook dat betekent in zekere zin een schuldbekentenis: als je geld geeft aan de slachtoffers, dan erken je dat je als instituut fouten hebt begaan. En dat is strategisch wellicht niet zo slim als er tientallen processen boven je hoofd hangen. Maar misschien slaagt de Kerk er wel in om zichzelf op dit punt te overstijgen.

Geen simpele afrekening met de Kerk

Ook minister van justitie De Clerck ontspringt de dans trouwens niet helemaal. Tijdens de zittingen van de commissie kwam er al kritiek op de manier waarop hij een akkoord sloot met de Commissie-Adriaenssens, die slachtoffers opving namens de Kerk. Ongehoord, vonden veel leden van de Commissie Misbruik, want op die manier besteed je de rechtspraak uit. In het rapport wordt aangegeven dat de minister en de andere betrokkenen dat ongetwijfeld met de beste bedoelingen gedaan hebben, maar dat het wel een gevaarlijk precedent blijft. Justitie moet zich in alle onafhankelijkheid van zijn werk kunnen kwijten.

De commissie heeft gelukkig ook niet alleen naar het verleden gekeken, zoals soms gevreesd werd: het is geen simpele afrekening met de Kerk geworden. Voorstellen zoals de verlenging van de verjaringstermijn, of de verplichting voor jeugdtrainers om een bewijs van goed zedelijk gedrag voor te leggen, wijzen in die richting. Alleen geldt ook hier de opmerking dat het om aanbevelingen gaat, die nog in de praktijk moeten worden omgezet. En dat kan, zeker zonder volwaardige regering, nog wel even duren. Een aantal van die aanbevelingen zouden trouwens moeten worden uitgevoerd door de gewest- en gemeenschapsregeringen, om de zaak nog iets ingewikkelder te maken. Het is dan ook begrijpelijk dat het eindrapport ervoor pleit om een opvolgingscommissie op te richten, die zou moeten toezien op de concretisering van alle aanbevelingen. Dat vergroot de zekerheid dat deze hele affaire toch nog iets goeds zal hebben opgeleverd.

Philip Heymans

(De auteur volgt voor het VRT-radionieuws de commissie Seksueel Misbruik op)

@Allen: uw reactie is welkom als u zich houdt aan de regels voor deelname aan onze discussieforums - mod