Zondag mochten de Fransen nieuwe departementsraden kiezen. Echt wakker lagen ze er niet van, minder dan de helft van de stemgerechtigden is komen opdagen : een nieuw dieptepunt. Niet alleen het vertrouwen in president Sarkozy en zijn regering blijft zakken, het hele politieke bedrijf laat de burger blijkbaar koud. En dat in Frankrijk, waar aan de toog van de ‘bistrot’ toch meer over politiek dan over voetbal werd gesproken!

Natuurlijk, het ging maar om de departementen, een louter lokale aangelegenheid. Maar het was wel de laatste verkiezing voor de clash van volgend jaar. En dan is het menens, want dan komt er een nieuwe president en een nieuw parlement voor de periode 2012-2017. Dit was dus zowat de laatste vrije oefenrit voor de Grote Prijs van 2012. En het moet gezegd, Sarkozy ligt niet bepaald in pole positie. Zijn partij, de UMP, kreeg twintig procent van de stemmen… bedroevend weinig toch.

Strategie uitgewerkt?

Even in herinnering brengen : als Sarko in 2007 president van Frankrijk is geworden was dat mee dankzij de stemmen van uiterst rechts. Hij was de strenge minister van binnenlandse zaken (geweest). De man die de straten liet schoonspuiten met de hogedrukreiniger. De kleine dappere Napoleon die de politie de hete wijken instuurde en hard optrad tegen ‘het gespuis’. Mensen die jarenlang Front National hadden gestemd zagen in Sarkozy een verbeterde versie van Le Pen. Ook Sarkozy was tegen migratie en voor veiligheid. Maar hij had het voordeel dat hij zou kunnen doen wat hij beloofde. Le Pen was gedoemd om eeuwig in de oppositie te blijven, Sarko zou het voor het zeggen krijgen. En dus koos een groot deel van extreemrechts in 2007 voor Sarkozy. Tel daarbij het traditioneel centrumrechtse electoraat, dat van Chirac zeg maar, en het volstond ruimschoots voor een greep naar de macht.

Maar die strategie is uitgewerkt. Een deel van de extreemrechtse kiezers ziet dat er wat veiligheid betreft toch niet veel is veranderd… en keert de president dus de rug toe. En met de economische crisis daar bovenop klinkt de lokroep van het Front National weer luider en vooral : charmanter dan ooit. Nu de oude, versleten Jean-Marie Le Pen de fakkel heeft doorgegeven aan zijn dochter Marine heeft extreemrechts de wind weer in de zeilen. Gedeeltelijk omdat het minder extreem rechts geworden is. Marine heeft die ranzige kant niet van ‘papa’. Zij heeft de Holocaust nog nooit een ‘detail van de geschiedenis’ genoemd, zij is geen oorlogsmisdadiger maar een doorsnee Franse Marianne… al is het er dan eentje die geen blad voor de mond neemt. Ingehaald en aangevallen op zijn rechterflank dus, Sarkozy.

En ja, het Front National haalde in de tweede ronde (nationale weging) nog geen 12 procent van de stemmen. Dat lijkt niet veel, maar vergis u niet. Want in heel veel kiesdistricten deed het FN gewoon niet meer mee in de tweede ronde. Daar waar ze wel meededen haalden ze vaak 40 procent van de stemmen… of meer. In twee gevallen raakte een FN-kandidaat zelfs verkozen. Telkens in het Zuiden, in Carpentras (niet zo ver van de Mont Ventoux) en in Brignoles, ook al in de Provence. Waar een… communistisch kandidaat welgeteld 5 stemmen te kort kwam.

Een partij zoals alle andere

Uit de analyse van de stemmen blijkt dat zowel kiezers die normaal links stemmen als kiezers van centrumrechts in de tweede ronde vaak voor het FN hebben gestemd. Als hun eigen partij er niet meer bij was, dan was het Front voor veel linkse kiezers dus een beter alternatief dan de UMP van Sarkozy. En omgekeerd. Opmerkelijk toch. Het Front trekt dus niet langer alleen de proteststemmen aan, de mensen van ‘allemaal zakkenvullers’. Neen, het Front National lijkt meer en meer een ‘gewone’ politieke partij te worden. En dat is géén goed nieuws voor Nicolas Sarkozy en zijn UMP.

Peilingen voorspellen Sarkozy een sombere toekomst. De zittende president zou volgend jaar mogelijk zelfs de eerste stemronde niet overleven. Het zou daar wel eens een strijd kunnen worden tussen een kandidaat van links (dat kan dan Martine Aubry zijn of Dominique Strauss-Kahn) en… extreemrechts in de gedaante van Marine Le Pen. Dat scenario doet denken aan de ‘verkiezingen van de schande’ van 2002. Toen kregen we een tweede ronde tussen rechts (Chirac) en extreemrechts (Le Pen).

Oef! Zo moet links opgelucht gedacht hebben. Daar is het Front National weer. Want zonder Front National is het voor links in Frankrijk heel moeilijk om aan een meerderheid (en dus aan de macht) te komen. Natuurlijk, officieel is iedereen aan de linkerzijde ‘bezorgd over de nieuwe opstoot van extreemrechts’. In werkelijkheid lachen de linkse politici in hun vuistje. Want dat het weer goed gaat met het FN, dat verhoogt de kansen van de linkerzijde om in 2012 het laken naar zich toe te halen. Een beetje paradoxaal, maar hoe extremer rechts de Fransen worden, hoe meer kans dat… links aan de macht komt.

Verzet in eigen kamp

Nicolas Sarkozy krijgt intussen meer en meer kritiek binnen zijn eigen partij. Hij is al lang niet meer de onbetwiste leider… Nogal wat politici van de partij van de president zijn bezorgd over hun eigen positie…. En wie wil er nu naar het front marcheren achter een generaal die niet klaar is voor de overwinning?

Er zijn er dus nogal wat bij de UMP die liever een andere kandidaat zouden zien opstaan voor 2012. Vooral in het centrum is er gemor. Zij hebben hun droomkandidaat trouwens al gevonden : Jean-Louis Borloo. De populaire ex-minister en gewezen burgemeester van Valenciennes werd een paar maanden geleden nog genoemd als nieuwe regeringsleider en opvolger van premier Fillon.

Maar Sarkozy gunde hem die eer uiteindelijk niet, en Borloo verliet de regering. Of Borloo klaar is voor de vadermoord… dat zal de komende maanden blijken. Dat hij zijn troepen telt, dat is nu al duidelijk.

En links?

Nu moet ook links niet te hoog van de toren blazen, want van een ‘rode tsunami’ was zondag nu ook weer geen sprake. Nog een paar departementen meer afgepakt van rechts, en dat was het dan. En dat ondanks het feit dat de kaarten niet veel beter konden liggen. Sarkozy (president Bling Bling, die weinig voeling heeft met de economische problemen van Jean-met-de-pet) was nooit zo weinig populair, en links mag nu al tien jaar kritiek leveren vanop de banken van de oppositie… en toch leeft de hoop op een grote linkse ommekeer niet in Frankrijk, of nog niet.

Links heeft een presidentskandidaat die er geen is (Dominique Strauss-Kahn, de topman van het IMF en officieel nog altijd geen kandidaat en voor velen niet links genoeg) en een kandidate (Martine Aubry, burgemeester van Lille en partijleider van de PS) die het volk niet echt op haar hand weet te krijgen. En voor de rest is er de haast klassieke ‘oorlog’ met de uitgerangeerde Ségolène Royal en een paar andere linkse kandidaten, binnen en buiten de PS. Om nog te zwijgen van het gebrek aan een coherent sociaal en economisch project voor 2012.

Niet zo heel verwonderlijk dus dat de Fransen de nieuwe Le Pen hebben ontdekt. Niet zo heel vreemd dat ze de politiek voorlopig links laten liggen. Voorlopig. Want over een jaar praat iedereen aan de toog van het Café du Coin toch gewoon weer over politiek.

Rony Van Gastel

(De auteur volgt voor het VRT-radionieuws Frankrijk op)

@Allen: uw reactie is welkom als u zich houdt aan de regels voor deelname aan onze discussieforums - mod