De Duitsers hebben schrik. Schrik dat de kerncentrales in Fukushima ontploffen en een wolk radioactief stof over hun Heimat storten. In heel Duitsland zijn er geen geigertellers meer te koop. Duitsers hebben massaal hun apotheken bestormd voor jodiumtabletten. Tevergeefs. Ze zijn uitverkocht. Zelfs jodiumzout is niet meer te krijgen.
Je moet het de Duitsers toegeven, als ze iets doen, dan doen ze het meteen grondig. Het Duitse woord “Angst” is zelfs in het Engels ingeburgerd om een onbestemd schrikgevoel aan te duiden, de angst dat de hemel elk ogenblik op je kop kan vallen. Angst is in Duitsland een nationaal tijdverdrijf. Angst voor hoogspanningskabels, angst voor onderaardse stations, voor dioxine in het ontbijteitje en nu dus ook voor een radioactieve wolk.
Verzet tegen kernenergie
De Duitsers zijn nooit echt happig geweest op kernenergie. Van in de jaren zestig was er verzet tegen de bouw van atoomcentrales. De Duitse groenen hebben hun ontstaan te danken aan die anti-atoombeweging. Resultaat is dat er in heel Duitsland maar 17 kerncentrales staan, tegen bijvoorbeeld 59 in Frankrijk. In de Bondsrepubliek komt nog geen kwart van de stroom uit kernenergie, onze zuiderburen zijn wereldkampioen met 78 %.
En toch zijn de Duitsers massaal in paniek geslagen, in tegenstelling tot de Fransen. Zonder enige aanwijsbare reden overigens, want de eerste tsunami moet in Duitsland nog gesignaleerd worden. Bovendien ligt geen enkele centrale op de kust. Enkel die van Brunsbüttel ligt 10 kilometer landinwaarts aan de Elbe, Brockdorf ligt nog eens 10 kilometer verder. Aardbevingen worden in Duitsland enkel opgemerkt door geologen, die naast hun seismograaf slapen. De schade blijft meestal beperkt tot een omgevallen tuinkabouter, die niet al te stevig op zijn voeten stond.
Ondanks alles vond Bondskanselier Angela Merkel het toch nog nodig om fors te reageren. De zeven oudste kerncentrales worden stilgelegd, alle centrales worden grondig gecontroleerd. Bovendien wordt ook de beslissing om de Duitse Kernkraftwerke twaalf jaar langer open te houden, voor drie maanden opgeschort. Eind september vorig jaar had de Bondsregering van christendemocraten en liberalen immers de beslissing van de rood-groene voorgangers uit 2000 ongedaan gemaakt om alle reactoren tegen 2021 stil te leggen.
Deelstaatverkiezingen
Het besluit om de Duitse kerncentrales langer open te houden wordt nu al beschouwd als een van de betere stommiteiten van Merkel. De meerderheid van de Duitsers is tegen atoomenergie of heeft er tenminste vragen bij. De hele zaak dreigt ook een catastrofe te worden voor de partij van Merkel, de CDU, bij de deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg op 27 maart. Voor het eerst in bijna 60 jaar dreigen de christendemocraten daar hun meerderheid te verliezen. De Spitzenkandidat van de CDU in Baden-Württtemberg, minister-president Stefan Mappus, is immers een bekend voorstander van kernenergie. Eind vorig jaar kocht de deelstaat bijna de helft van de aandelen van EnBW, het op twee na grootste energieconcern van Duitsland. Pikant detail: EnBW gebruikt 47 % atoomstroom, dubbel zoveel als het gemiddelde van de Bondsrepubliek.
Met haar moratorium van drie maanden houdt Merkel dus haar belegerde partijgenoot in Baden-Württemberg de hand boven het hoofd. Tussen haakjes: dat Europees Commissaris voor Energie Oettinger zo snel aandrong op de controle van alle kerncentrales in Europa hoeft niet te verbazen. Oettinger is de vorige minister-president van Baden-Württemberg.
Nu al is duidelijk dat de Bondskanselier aan de hele affaire alleen maar kan verliezen. Om te beginnen is het eerder een politiek dan een juridisch moratorium. Op 29 september vorig jaar heeft Merkel de wet op de verlenging van de looptijd van kerncentrales met de zweep door de Bondsdag gejaagd. Haar partijgenoot, president Christian Wulff, kon de wet niet snel genoeg ondertekenen. Die wet kan alleen door de Bondsdag veranderd worden, zo liet de rood-groene oppositie al weten. Een moratorium heeft geen enkele wettelijke basis.
Discussie over kernuitstap
Net omdat het moratorium op juridisch betwistbare grondvesten staat dreigen de grote Duitse energieconcern er nu mee om forse schadevergoedingen te vragen. Dat zou op zich al een klap zijn van een half miljard euro voor de Duitse begroting. Maar de dreigende catastrofe in Fukushima gooit nog meer roet in het eten. Als tegengewicht voor het langer openhouden van de kerncentrales beloofde Merkel vorig jaar om tegelijk fors te investeren in hernieuwbare energie, zoals windmolens, zonnepanelen en biomassa. Het geld voor die investeringen moet komen uit een taks op de kerncentrales. Het gevolg laat zich raden.
Bovendien legt de hele discussie over kernuitstap of niet een smeulend conflict bloot binnen de christendemocratische CDU en de Beierse zusterpartij CSU. De jonge Beierse minister van leefmilieu Markus Söder heeft al laten weten dat “de situatie in Japan alles verandert”. Oudere partijleden, zoals de vroegere CSU-voorzitter Erwin Huber vinden dan weer dat “de christendemocraten niet kunnen doen alsof de energiepolitiek, die ze jaren verdedigt hebben, nu plots volledig uit de tijd is”.
Dat Merkel zich de voorbije dagen in de eigen voet geschoten heeft is nog zacht uitgedrukt. Ze heeft toegegeven aan de irrationele Angst van haar landgenoten en ze heeft haar energiebeleid opgeofferd om haar politieke toekomst te redden. Als ze wat meer ruggegraat had gehad zou ze haar landgenoten streng toegespoken hebben met de mededeling: stop met klagen en zagen, kom terug met uw voeten op de grond, drink een paar glazen wijn –desnoods Sekt- en slaap er eens rustig over. Morgen is een andere dag.
Rik Tyrions
(De auteur is buitenlandverslaggever bij onze nieuwsdienst, gespecialiseerd in Duitsland)
@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod
19/03/2011 om 13:33
Het Duitse energiebeleid en de kijk van de gemiddelde Duitser op het milieuvraagstuk, dat is voor de meesten onder ons waarschijnlijk moeilijk te vatten, laat staan te begrijpen. Maar ze staan dan ook reeds zo veel verder. Kan iemand hier begrijpen hoe men er in Duitsland in slaagt om reeds vele jaren wereldleider te zijn inzake zonne-energie(misschien schijnt de zon daar straffer), dat autovrije steden daar reeds vele jaren een feit zijn. Bij ons moet het vele-miljarden-kostende MIRA-project het energievraagstuk oplossen, radioactief afval zal waarschijnlijk ‘maar’ 500 jaar actief blijven, sorry maar dat is voor een Duitser niet te bevatten. Dat men hier een éénzijdig kernenergie beleid voert en toch bereid is om wereldwijd de hoogste factuur te betalen, dat is voor een Duitser niet te begrijpen. Beseffende dat zij die hypotheek op het milieu niet wensen te leggen, dat zij kiezen voor projecten zoals oa desertec, dat men daar af en toe bereid is om te zagen en te klagen, dat men zijn energie daar desondanks veel goedkoper aankoopt, dat zal die paar glazen wijn waarschijnlijk net iets beter doen smaken.
19/03/2011 om 22:18
Als het niet zo tragisch was, dan zou het bijna grappig zijn dat in dit artikel de kernreactor van Brunsbüttel wordt vermeld. Als er in Duitsland één reactor de verlenging van de levensduur van de kerncentrales had moeten blokkeren dan was het de “Pannenreaktor” Brunsbüttel wel. Bij een explosie in 2001 werd 10 meter leiding van het koelsysteem weggeblazen, desondanks liet de directie de reactor op volle kracht doorlopen. In 2007 moesten uiteindelijk een hele reeks directeurs hun post verlaten. Daaraan ging een heel verhaal vooraf van niet melden van problemen, weigeren informatie te verschaffen. De problemen met de reactoren in Japan doen mij aan dat verhaal denken. Ook de uitbater van de Japanse centrales heeft een kwalijke reputatie wat het toegegeven van problemen met, in en bij zijn centrales betreft.
Bij haar hernieuwde aantreden als kanselier zei mevrouw Merkel dat ze opnieuw wilde aanknopen met de economische groei. Daarbij vergat ze echter dat Duitsland in 10 jaar tijd het gemiddelde energieverbruik voor verwarming van gebouwen met 20% wist te reduceren. De daaruit voortvloeiende energiebesparing voor het land van wellicht ongeveer 5% heeft natuurlijk een negatieve impact op de economische groei, zeker na jarenlange miljardeninvesteringen in energetisch renovaties. Dat zelfde gaat op voor de 7,4 miljard euro vermeden import van fossiele brandstoffen door substitutie door hernieuwbare energie. Ook hier forse investeringen en dus economische groei gevolgd door het wegvallen van economische activiteit. Of de Duitsers van deze lagere economische groei slechter zijn geworden is nog maar zeer de vraag.
Wat mij betreft had Merkel zich met de verlenging van de levensduur van de kerncentrales in de voet geschoten. Hopelijk keert ze nu, zoals sommige van haar CSU-collega’s, terug tot de jaren van verstand en gaat ze door op het duurzame elan van energiebesparing en hernieuwbare energie dat Duitsland onder haar eerste ambtstermijn nog kende.
21/03/2011 om 01:42
German Angst - Gerede Angst ?
Geachte Heer Tyrions.
Waarlijk meesterlijk hoe u in enkele zinnen erin slaagt om de Duitse angst voor Nuclaire problemen te duiden als irrationeel.
Schrik als nationaal tijdverdrijf en een omgevallen tuinkabouter doen de job.
Maar is die angst wel irrationeel ?
Of hebben de Duitsers een gezondere scepsis, dan de gemiddelde Europeaan ?
Verwart u angst niet met een hoger moreel principe: het voorzorgspincipe.
Hun aversie voor kernenergie is toch niet recent, zoals u trouwens zelf aangeeft. Misschien heeft het afvalprobleem , dat u dan weer niet vermeld, er ook nog iets mee te maken ?
Ook staan de Duitsers lichtjaren voor op de uitbouw van groene energie, daarvoor hebben ze ook niet eerst op de Japanse tsunamie gewacht.
Nu een radioaktieve wolk dreigt over te waaien , blijken de Duitsers ook op individueel vlak hun voorzorgen te nemen.
Jodiumtabletten inslaan: Gaat u een beetje schamper doen over mensen die het het zekere voor het onzekere nemen inzake hun gezondheid en die van hun kinderen?
Geigertellers uitverkocht ? Stelt de gemiddelde Duitser op deze manier geen vragen bij de info van de reguliere media , inclusief opiniemakers? Ik herinner me Armand Pien.
Maar helemaal mooi wordt het als u suggereert dat Mevrouw Merkel enkel een moratorium afkondigt omdat ze de verkiezingen wil winnen.
Hier spant u toch werkelijk de kar voor het paard.
Is het voor een volksvertegenwoordiger een verborgen agenda als hij zijn oor te luister legt bij wat de bevolking wil? Uitgerekend bij verkiezingen dan nog. Wat was dan ook weer een democratie ?
Neen, Politici en opiniemakers weten wat goed is voor de mensen.
Het plebs hoort niet te morren, maar streng toegesproken te worden!
Voor het algemeen belang!
Misschien zitten politici daarom ook zo massaal in de bestuursraden van deze nochtans geprivatiseerde energiebedrijven ? Daar moeten we gelukkig geen verborgen agenda gaan zoeken.
Wat wel opvalt bij rampen als nu in Japan is dat ze nooit op de eerste rij staan om een kernreactor te koelen en te blussen. Zoiets zou toch op het lijf geschreven zijn van deze ridders van het “algemeen belang”.
Maia Vanmanwe
21/03/2011 om 23:05
In Duitsland staan ze al veel verder met de andere kant van het spectrum: de energiebesparing, of de mate van beheersing van energieverspilling. De uitstap uit kernenergie is daar niet iets onbereikbaars. Bij ons daarentegen…… Wij zijn nog maar net begonnen met het opleggen van serieuze energie-normen voor nieuwe woningen.Bestaande woningen helaas…. Hele dorpen zouden ze moeten afbreken, en desgewenst, maar niet noodzakelijk terug opbouwen met de nieuwe technologie. Op dit ogenblik vliegt 35% van onze energie door het dak . Dit aanpakken, dat scheelt al een paar kerncentralesii En natuurlijk zijn kerncentrales veilig! Hoe kan je daar nu aan twijfelen? Kijk even op de kaart van Europa waar de meeste kerncentrales zijn ingeplant: aan de uiterste landsgrenzen! zodat de buren kunnen meegenieten van de veiligheid! Alsof radioactieve wolken rekening houden met landsgrenzen. Nee de ratio moet terug regeren:nuceaire energie is gewogen en onveilig bevonden. Weg met die handel! Liever wat minder stroom, dan een “stralende” maar korte toekomst voor mijn kinderen.
26/03/2011 om 01:02
Ik hoop dat men bij de stresstesten rekening houdt met wat er misgelopen is in Fukuschima. Want dat is eigentlijk heel simpel, de koeling is uitgevallen, en dat is bij kernenergie het enigste wat NOOIT mag falen. Ook radioactief afval moet nog lang, heel lang, gekoeld worden,
Noodgeneratoren en koelingspompen moeten dus snel en eenvoudig te vervangen en te herstellen zijn, ze moeten voorradig zijn op de centrale en op een tweede plaats, vanwaar ze kunnen aangevoerd worden per helicopter.
Het moeten kleine manipuleerbare eenheden zijn, 1 noodgenerator per pomp…niet een noodgenerator voor 6 centrales.