De toppolitici van ons land lopen een estafettewedstrijd. De stok wordt af en toe doorgegeven. We weten alleen niet waar ze naartoe lopen en we weten nog veel minder wanneer die wedstrijd afgelopen zal zijn. Wouter Beke heeft nu de stok. Loopt hij een wedstrijd die hij niet winnen kan? Hijzelf hoopt dat hij wat doorbraken kan forceren. Al is de vraag vooral wanneer komen de twee sterke lopers De Wever en Di Rupo aan de leiding? En zijn ze nu al bereid om CD&V-voorzitter Beke een duwtje in de rug te geven?

Weer een triumviraat

Voormalig bemiddelaar Vande Lanotte werkte in zijn nadagen ook in triumviraat samen met N-VA-voorzitter De Wever en PS-voorzitter Di Rupo. Maar toen zat de mot er al flink in. Di Rupo kwam niet eens meer langs. Zijn taken van burgemeester van Bergen leken hem belangrijker en er zat niet meer in dan wat telefonisch overleg vanuit Bergen. En de Vlamingen waren niet in staat om een eensgezind voorstel uit te werken dat een kans maakte bij de Vlamingen. Nu zal Koninklijk onderhandelaar Beke ook weer in triumviraat werken.

De Wever zou zijn kat sturen

Beke zal de nucleus van akkoorden over de staatshervorming eerst uitwerken met De Wever en Di Rupo en daarna proberen die ontwerpakkoorden te slijten aan de andere partijen. Op die manier blijft de beslissing uit of Beke met negen moet onderhandelen. Zo moeten de ‘negen’ alvast niet onmiddellijk rond één tafel. N-VA-voorzitter De Wever heeft zich al eens laten ontvallen dat hij zijn kat zou sturen, wanneer hij met alle partijen, op VB en LDD na, zou moeten onderhandelen. Terwijl PS-voorzitter Di Rupo laat verstaan dat de groenen en SP.A de meest constructieve onderhandelaars zijn. Zijn devies is, waarom zou je ze dan wegsturen voor de gesprekken over de staatshervorming? Beke heeft dan ook in zijn eerste verklaring gezegd dat hij met ‘de negen’ constructief hoopt samen te werken.

De groenen zeker weg

Dat de groenen niet in een federale regering zullen raken, daar is nog maar weinig discussie meer over. N-VA en de liberalen willen ze duidelijk weg onder het motto ‘met negen onderhandelen is waanzin’. En er is niemand die nog heftig de aanwezigheid van de groenen in een regering verdedigt. Met de SP.A ligt het anders. PS-voorzitter Di Rupo zegt dat hij de ‘grootse politieke familie’ van het land intact wil houden. Kwatongen zeggen dat hij alleen zo zijn kansen op een premierschap gaaf kan houden. Al ziet CD&V de Vlaamse socialisten ook het liefst in een federale regering, al was het maar om de Vlaamse regering niet in gevaar te brengen waar SP.A wel in zit

Met de SP.A naar een tripartite?

Vooral Bart De Wever wil SP.A het liefst weghouden uit een nieuwe federale regering, al staan de liberalen ook niet te springen om meer socialistische inbreng in een federale regering. Dat De Wever zich het liefst niet te veel omringt met ‘links gespuis’ is logisch, want N-VA zuigt volop het Vlaams Belang leeg en die kiezers zijn allesbehalve tuk op socialisten en groenen. Ook de rechtse CD&V’ers en Open VLD’ers die voor N-VA hebben gestemd zien De Wever het liefst zo weinig mogelijk samenwerken met linkse partijen. In hun ogen is het al erg genoeg dat PS ‘incontournable’ is en dat je er dan ook nog ‘PS-satelliet’ CDH moet bijnemen.

Toch heeft De Wever nog een veel belangrijkere reden om SP.A weg te houden van de onderhandelingstafel. Nu de liberalen terug meespelen, kan je zeggen dat de kern van een tripartite (socialisten, christendemocraten, liberalen) bij de onderhandelingen aanwezig is. Zo lang die kern met de drie klassieke politieke families intact blijft, kunnen die families er makkelijker N-VA afrijden wanneer een akkoord met de partij van Bart De Wever er niet inzit. Wanneer je vooraf SP.A wegstuurt is de druk groter voor de overblijvende partijen om een akkoord met N-VA te sluiten. Want dan wordt het moeilijker voor hen om ‘op de knieën’ SP.A te smeken om toch terug te komen aan de onderhandelingstafel. Al ziet het er naar uit dat Di Rupo het pleit aan het winnen is en dat SP.A mee zal blijven doen.

N-VA-CD&V één front?

N-VA had eigenlijk liever zelf het heft in handen genomen. In de partijmededeling na Bekes benoeming stond het met zoveel woorden. N-VA wil niet alleen maximale controle ‘om niet bedrogen te worden’. Het klopt inderdaad dat de koning én de PS de N-VA nog niet veel leidinggevend werk gegund hebben. Een weekje voor Bart De Wever om een nota op te stellen die de PS daarna feestelijk afschoot. Maar er was nog een reden waarom Bart De Wever het liever zelf deed. Bij N-VA zijn ze bang dat met de aanstelling van Beke het front N-VA-CD&V doorbroken zou worden. Wanneer de CD&V de leiding krijgt, wordt het moeilijker voor die partij om ’straffe Vlaamse standpunten’ in te nemen. Wie hoopt akkoorden uit te werken, moet toegevingen doen en kan zelf niet veel ‘gas geven’. Daardoor dreigt N-VA geïsoleerd te raken en er ‘afgereden’ te worden.

CD&V probeert wel alles te doen om die indruk te vermijden. Wouter Beke heeft een ’sterk Vlaams profiel’ is daar te horen. CD&V-kopstuk Stefaan De Clerck zei het in de Ochtend met zoveel woorden: “De Franstaligen moeten weten dat de aanduiding van Wouter Beke niet de eerste stap is om ons los te koppelen van N-VA. Wij willen samen met N-VA tot een communautair goed akkoord komen maar N-VA moet ook beseffen dat er op een bepaald ogenblik moet gesprongen worden. (…) Langs de kant blijven staan is niet langer mogelijk, we moeten er nu uit.’ In cauda venenum’, zou Bart De Wever zeggen. Het venijn zit in de staart in wat De Clerck zegt. Wat als N-VA niet springt? Springt CD&V dan alleen?

Een uitspraakje van Wouter Beke in Ter Zake twee weken geleden heeft ongetwijfeld een knipperlicht doen branden bij N-VA. Eerst stelde Beke duidelijk dat geen enkele Vlaamse partij, ‘ook niet de partij van meneer De Gucht’ een regering wil zonder N-VA. Daarop volgde de vraag van collega Lieven Verstraete : ‘Zegt u eigenlijk nooit in een regering zonder N-VA, nooit?’ Het antwoord van Beke was verrassend: Wel tenzij de N-VA zegt dat ze zelf niet tot de federale regering wil toetreden.’ Wanneer Beke had gezegd ‘Wanneer een akkoord niet goed genoeg is voor N-VA dan stappen wij ook niet in een federale regering’, dan zou het plaatje er helemaal anders uitgezien hebben.

CD&V niet klaar voor tripartite

De PS heeft het hardst geduwd om CD&V aan zet te krijgen. En al ontkent Elio Di Rupo het in alle toonaarden, wees maar zeker dat hij hoopt op een tripartite zonder N-VA. Een toppoliticus zei me onlangs: ‘Di Rupo gelooft niet meer echt dat een akkoord met N-VA mogelijk is’. Hij heeft Beke wel beloofd dat hij maximaal zal beschikbaar zijn om te onderhandelen. Toch blijft de vraag waarom zou de, weliswaar erg clevere, Wouter Beke slagen waar dat anderen dat niet konden? Hij zal ongetwijfeld een aantal doorbraken kunnen realiseren. Maar zal het genoeg zijn om een regering te kunnen vormen? Je hoort dat rond Pasen duidelijk moet worden of het lukt voor Beke. ‘Dan weet CD&V of het een kruisiging wordt, of de verrijzenis’, is de boutade die te horen is. Bekes opdracht is in elk geval voldoende voorzichtig opgesteld, want hij moet alleen ‘de staatshervorming voorbereiden’. Een formateur zal het dus moeten afronden.

De laatste cartouche De Wever/Di Rupo

Wanneer Beke ook geen mirakels heeft verricht, wat dan? Ongetwijfeld moeten de winnaars van de verkiezingen het dan doen. De Wever/Di Rupo dus. De laatste ‘cartouche’. Laten we maar hopen dat het geen losse flodder wordt. Slagen zij ook niet, wat dan? Van verkiezingen mag er tot en met de eerste week van mei alvast geen sprake zijn. Want tot dan heeft ontslagnemend premier Leterme een intact parlement nodig om zijn begroting goedgekeurd te krijgen. Met de paasvakantie ertussen is er zoveel tijd nodig voor de finale stemming. Tot zolang moet er iemand in de cockpit zitten.

Verkiezingen in juni?

Als je tot en met de eerste week van mei moet doorgaan in het parlement, dan dreigen de verkiezingen vrij laat te vallen. Is dat dan nog praktisch haalbaar is de vraag. Vlaams minister-president Peeters kreeg bij een bezoek aan de’ Londonse City’ het signaal dat vervroegde verkiezingen de financiële markten zouden verontrusten en dat het herbeleggen van de immense Belgische staatsschuld wel eens fors duurder zou worden. Als de peilingen slecht blijven voor CD&V en Open VLD zal er daar ongetwijfeld ook maar weinig animo zijn voor verkiezingen met het vooruitzicht dat ze een fors aantal zetels verliezen? Komt de tripartite er dan zonder N-VA? Vraag is of CD&V daar ooit rijp voor raakt, want N-VA krijgt dan zo een fors electoraal cadeau. De winnaar van de verkiezingen uitsluiten, levert N-VA gegarandeerd een enorme overwinning op bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2012. En wellicht ook in 2014 wanneer de Vlaamse en federale verkiezingen samenvallen. De juiste keuze maken is bijna onmogelijk voor de partijen. Maar de ontslagnemende regering Leterme kan toch maar moeilijk nog jarenlang doorgaan?

Johny Vansevenant
(De auteur is Wetstraatjournalist)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod