Nu het stof rond de Slag om Brussel neerdaalt, kan het slagveld worden overzien. Niet dat in de straten van Kuregem, maar in de Wetstraat. Tijd voor een Piet Huysentruyt-moment.

Over de oorzaken van het geweld van de voorbije dagen is er redelijk wat eensgezindheid: een samenspel van onaangepast gedrag, normloosheid, crapuulmentaliteit, werkloosheid, uitzichtloosheid, kansarmoede, gebrekkige scholing, onaangename leefomgeving, ontwrichte familiale achtergrond, groepsdenken, identiteitsproblemen, wetteloosheid, informele economie, auto- en drugshandel, afwezigheid van goede voorbeelden, zwakke repressie, straffeloosheid, en nog veel, veel meer.

Over de manier waarop al dat falen moet worden aangepakt, bestaat daarentegen veel debat. Niet zozeer over de beleidskeuzes tussen harde repressie versus preventie door sociale maatregelen: het moet, weet iedereen, een combinatie van zowat alles zijn. Vooral de vraag hoe dat institutioneel en financieel geregeld moet worden, veroorzaakt vijandelijkheden: wie moet wat doen, wie is waarvoor verantwoordelijk, en vooral: wie zal dat betalen? Het debat over de juiste structuren schiet meteen in een kramp. En dat betekent niet veel goeds voor een gesprek over BHV en de staatshervorming.

Justitie wil niet mee

De politieke strijd om Brussel was bijzonder leerrijk. Niet in het minst omdat het toont dat ‘zero tolerance’ roepen één ding is, dat ook op het veld gedaan krijgen, is een heel ander. Want justitie kan niet mee. Waardoor het optreden van de politie, gesteld dat ze die vlag willen najagen, zinloos en zelfs contraproductief wordt. Door de scheiding der machten kan de politiek roepen en tieren, als het gerecht niet mee wil is het afgelopen.

En over dat roepen en tieren mag ook wat worden gezegd: het beeld dat sommige Franstalige politici (“faits divers”) en sommige Vlaamse politici (“je wordt in Brussel zowat elke dag overvallen”) opriepen, is ronduit schandalig. Politici moeten – uiteraard – de opinie van het volk vertolken, vertegenwoordigen, maar er nog wat brandversneller bovenop gieten, is niet dienstig voor een vakkundige probleemanalyse. De parler vrai waarmee problemen benoemd moeten worden, wars van het politiek correcte denken, wordt wel eens vermengd met plat electoralisme van ‘kijk-eens-hoe-straf-ik-wel-ben.’ Nou nou.

Steekvlampolitiek

En dus wordt het debat verengd tot: één politiezone. Dat zou wellicht verschil maken. Maar hoeveel kan dat eigenlijk oplossen?

Als de discussie over Brussel volgende week stilvalt, is daarmee meteen ook het verwijt bewezen dat het om steekvlampolitiek in de dramademocratie gaat. En dus om electoralisme en profilering. Dat legt meteen de weg klaar voor wie zich met anti-profilering wil onderscheiden: ik sta boven het gekibbel, ik los het op, niet met grote hervormingen, maar stapsgewijs met kleine stappen die werken, en ik zal dat blijven doen ook als de perskaravaan al lang om de hoek is verdwenen.

Maar niet daar zat de voornaamste les die we vorige week leerden. Het conflict toonde aan dat er een muur rond Brussel staat, een mentale muur. Door het gebrek aan federale media kijken Vlamingen en Franstaligen door de bril van hun eigen media naar Brussel. En die levert een ander beeld op. Uiteraard zijn er daarin heel wat nuances te vinden, dé media bestaan evenmin als dé politiek of dé Vlaming of dé Franstalige of dé allochtoon of dé autochtoon. Al zijn die twee laatste vier categorieën in Brussel stilaan niet meer te maken.

In grote lijnen verschilt het beeld nogal dat we over ‘onze’ hoofdstad hebben. We bedienen ons daarbij van de stijlfiguur waarmee het debat in de voorbije week werd gevoerd: die van de karikatuur.

Vuil, onveilig, onleefbaar…

Volgens nogal wat Vlamingen is Brussel een onveilige, onleefbare stad. Waar iedereen zowat dagelijks overvallen wordt. Bovendien is Brussel een vreemde, vuile stad, een in de feiten Franstalige stad, met een kleine Vlaamse symboolminderheid die bovendien vanuit kosmopolitische grootheidswaan wat neerkijkt op wie hen vanuit Vlaanderen financiert.

Als we daar geld in investeren, is dat dus eigenlijk geld voor een ander. Voor de vreemdelingen, Franstaligen en anderen, die hun manieren niet houden en die bovendien hun eigen stad slecht besturen. Kijk toch gewoon naar al die miserie. Naar die ondoorzichtige structuren. Naar die wildgroei van instellingen, van baronieën, van zones. En dus is de oplossing: weg met de 19 gemeenten, weg met al die politiezones. Alles één, alles fusioneren. Geef de macht aan het Brussels Gewest (waar de Vlaamse minderheid beschermd is) of federale niveau. Daar hebben we meer te zeggen over Brussel. Pas dan kan er goed worden bestuurd en zal dat crapuul in de straten van Kuregem eens goed worden aangepakt, want die worden veel te zacht aangepakt door o.a. de PS. En pas dan kan er meer geld komen.

….of gebrek aan middelen?

Volgens nogal wat Franstaligen valt het in Brussel voor een hoofdstad vrij goed mee, maar sukkelen de gemeenten vooral met een schandalig gebrek aan middelen. Dat er zones en gemeenten bestaan brengt het beleid dichter bij de burgers. Het gaat om democratie en betrokkenheid. Fusies van wat dan ook lossen ten gronde niets op.

De Vlamingen, die rechtse Vlamingen, willen vooral repressie en politie, maar bovenal: ze willen Brussel controleren, door gemeenten te fusioneren, door de macht van Brussel te verleggen naar die niveaus waar ze wel beschermd of machtig zijn. De Vlamingen willen niet investeren in de hoofdstad van België, omdat ze het er niet voor het zeggen hebben. En ze overdrijven de problemen van Brussel, om Franstaligen te jennen, om hen incompetentie aan te wrijven. Om Brussel niet groter of sterker, maar kleiner en zwakker te maken.

Van diep aan de kust tot in de Ardeense bossen zijn er veel burgers die veel genuanceerder denken. Maar in grote lijnen is bovenstaande beschrijving een kaartweergave van de loopgraven van waaruit boven Brussel geschoten wordt. En waardoor het politieke debat meteen in een kramp schiet.

Nerveuze communautaire verhoudingen

De Slag om Brussel toont hoe gespannen Vlamingen en Franstaligen naar de hoofdstad en wat er rond hangt kijken. Hoe nerveus de communautaire verhoudingen zijn. In geen tijd werd een in wezen veiligheids- en sociaal probleem plots bijna uitsluitend een communautair probleem. De discussie over hoe de problemen in Brussel aan te pakken, vormde nog geen 10% van de politieke discussie over Brusselse instellingen.

Hoe moeten we in dit ontoegankelijke gebied een oplossing voor BHV vinden, waar onvermijdelijk ook Brussel en haar financiering bij om de hoek komt kijken? We mogen van geluk spreken dat deze explosie in Brussel zich niet voordeed tijdens het Paasgesprek over BHV. De vraag is of tegen dan de naweeën van deze slag al uitgewerkt zullen zijn. En vooral, of er net dan niet weer een bom zal ontploffen.

Want het is al jaren geleden gezegd: de vraag is niet of, de vraag is wanneer. De volgende keer zal misschien niet het been, maar het hart van een politieman met een kalashnikov worden doorboord.

Dan sterft niet enkel een onschuldig slachtoffer, maar alweer een toevoer naar een Belgisch compromis. Als dit land, dit systeem leefbaar moet blijven, dan moet o.a. een groot akkoord over Brussel worden bereikt.

Carl Devos
(Carl Devos is politoloog aan de UGent)

@Allen: uw beschaafde reactie is welkom als ze vergezeld gaat van voornaam, naam en een behoorlijk e-mailadres; u kunt aan de moderator vragen om enkel uw voornaam of initialen te vermelden; hier vindt u de regels van onze discussiefora - mod