Binnenlandse instabiliteit, moordzuchtige dictators, meer dan dertig staatsgrepen en een schijnbaar eindeloze reeks orkanen en andere natuurrampen in de 206-jarige geschiedenis van Haïti hebben al aan vele duizenden mensen het leven gekost. Haïti is dan ook een van de armste landen van de wereld en volledig afhankelijk van buitenlandse hulp.
Sinds zijn onafhankelijkheid van Frankrijk in 1804 gaat het Haïti niet voor de wind. Het waren zwarte slaven die er uiteindelijk in slaagden de Franse troepen uit het Caribische eiland Hispaniola ( nu samen met de Dominicaanse Republiek ) te verdrijven, maar de hoop op een betere toekomst , na jaren van kolonisatie en slavernij, werd snel de bodem ingeslagen.
Politieke chaos
Meteen na de overwinning op de Fransen liet rebellenleider Dessalines zich tot keizer kronen. Napoleon was tenslotte ook keizer en de nieuwe heerser op Saint Domingue ( zo heette Haïti tijdens de Franse koloniale tijd ) veranderde de naam van het gebied in Haïti. Alles wat Frans was , moest weg. De Fransen en de blanken die niet gevlucht waren liet hij ombrengen. Het land was eerst een keizerrijk, dan een koninkrijk maar werd heel snel een republiek. En sterke uitvoerende macht kwam er niet en de hele 19de eeuw is de jonge natie ten prooi aan opstanden, staatsgrepen, samenzweringen en bemoeienissen van buitenaf.
Een kleine groep rijken kreeg uiteindelijk de macht in handen. . Voor de meerderheid veranderde er niets : honger , straatarm en veel geweld. Kwam daarbij nog dat Haïti , in ruil voor zijn erkenning door de toenmalige grote mogendheden als een onafhankelijke staat , aan Frankrijk een fikse schadevergoeding moest betalen. Het ging ook slechter en slechter met de plantages ( suikerriet ) die altijd hadden gezorgd voor de grote rijkdom van de vroegere Franse kolonie. De chaos leidde ertoe dat de Verenigde Staten troepen stuurden naar Haïti en het land bezet hielden tussen 1915 en 1934. Maar beterschap kwam er niet: zwakke presidenten volgden mekaar op , de corruptie hield aan .
Papa Doc en Babydoc
In 1957 volgde de dictatuur van de Duvaliers : eerst vader François, bijgenaamd Papa Doc , dan zijn zoon Jean Claude. In 1986 was hun rijk uit., militaire coups volgden tot in 1990 de populaire ex-priester Jean-Bertrand Aristide tot president werd gekozen. Snel bleek dat Aristide in de weg stond van een meerderheid in kamer en senaat. Een vertrouwensstemming overleefde hij, amper 6 maanden na zijn ambtsaanvaarding , niet. Hij werd afgezet en moest in ballingschap: generaal Cédras werd de sterke man. Zoals ten tijde van de Duvaliers was ook deze periode er één van intimidatie , vervolging en politieke moorden.
De terugkeer van Aristide
Intussen werkten enkele landen , vooral de Verenigde Staten , aan de terugkeer van Aristide. President Clinton en ex-president Carter slaagden er in 1994 in de militaire leiders in Haïti te doen vertrekken. Amerikaanse soldaten arriveerden hierna. De weg lag weer open voor Aristide, die nog een jaar president zou blijven. René Préval, de huidige president, was ook al 5 jaar aan tussen 1995 en 2000 . De tweede ambtstermijn van Aristide, hij werd herkozen in 2000, stond bol van verhalen over corruptie. Wat daar van aan is , is nu nog altijd niet duidelijk. Aristide had tegenstanders gekregen die hem weg wilden: ze richtten knokploegen en doodseskaders op , ze kregen het land onder controle.
Aristide had alleen een zwakke politiemacht , het leger had hij eerder afgeschaft. Hij vroeg om een VN-interventie . Maar die kwam te laat : na een paramilitaire coup in 2004 werd Aristide door Amerikaanse soldaten uit het land gevlogen ( zelf spreekt Aristide van “ ontvoerd “ ) . Sinds dat jaar probeert MINUSTAH ( VN –vredesmissie Haïti , 9000 soldaten , 2000 internationale politiemensen ) opnieuw orde te brengen in de anarchie.
Natuurrampen schering en inslag
Haïti heeft een geschiedenis van verwoestende orkanen en aardbevingen. Alleen al tussen 1618 en 1860 waren er 7 grote aardbevingen. Sommige schokken veroorzaakten een tsunami , zo ook de schok die de hoofdstad Port au Prince trof in 1860. En ook in 1946 was er een zware schok ( 8,1 op de schaal van Richter ) die zijn epicentrum had in de Dominicaanse Republiek. De aardbeving nu is de zwaarste in Haïti sinds 1770.
Verval van de landbouw
Haïti is het armste land in het westelijk halfrond en in de VN-overzichten over de menselijke ontwikkeling staat het land ook bij de laatste. Van relatief welvarend ( suiker , koffie ) is het land de voorbije 60 jaar volledig onderuitgezakt. Spectaculair is de achteruitgang van de agrarische sector. Tot in de jaren 50 van de vorige eeuw produceerden de boeren genoeg om aan de grootste vraag naar voedsel te voldoen.. Vandaag wordt meer dan de helft van het voedsel ingevoerd. Dat gebeurt dan ook tegen prijzen die lager zijn dan de produktiekosten in het land zelf. Dat er meer invoer is komt ook door de bevolkingsaangroei. Er zijn nu ruim 9 miljoen inwoners , de bevolkingsdichtheid is hoog met zo’n 325 inwoners per km2. Welke boer wil nog rijst planten als de ingevoerde Amerikaanse rijst een pak minder kost dan die van Haïti zelf? Ook de suikerproduktie ( uit suikerriet ) is zo goed als verdwenen. Suikerriet wordt alleen nog verbouwd voor de lokale markt of voor de kleine lokale rumproductie. De kwaliteit van de rum is hoog maar het product geraakt niet op de internationale markt. Hetzelfde verhaal kunnen we vertellen over de koffie.
Eén van de oorzaken van de achteruitgang van de agrarische sector is de erosie van de grond.. In Haïti zijn er overal heuvels en door het kappen door de arme boeren van bomen en hout ( voor de kookvuren ) zijn hele bossen verdwenen. In het regenseizoen en bij de terugkerende orkanen worden de aanplantingen dan ook helemaal weggespoeld. Komt daarbij nog dat er op Haïti ook geregeld grote droogteperiodes zijn…
Een “ failed state “ ?
In Haïti is het gezag van de staat sinds 2004 voor een stuk hersteld dank zij de inzet van de VN-vredestroepen. Maar nog altijd liggen criminaliteit en corruptie er ontzettend hoog. Er is voorts de zwarte handel , de toename van de invloed van drugskartels ( in 2004 is gebleken dat de voorzitter van de senaat en het hoofd van de politie betaald werden door de drugsmaffia ) , er is de macht van rivaliserende bendes, er is de erg gebrekkige rechtspraak en het tekort aan opgeleide politiemensen. De internationale gemeenschap dringt dan ook aan op de opbouw van bestuursstructuren en de rechtsstaat. Daarom dat de VN-vredesmacht er nog altijd is , ze blijft zeker tot volgend jaar wanneer er presidentsverkiezingen zijn. Een grote vraag blijft of Haïti wel verder kan zonder VN-troepen. Gevreesd wordt dat als MINUSTAH vertrekt de anarchie en de gewapende bendes opnieuw vrij spel krijgen.
Marc Van Glabbeek
(Marc Van Glabbeek is gepensioneerd journalist; voor de VRT heeft hij jarenlang Zuid- en Midden-Amerika opgevolgd.)
14/01/2010 om 08:42
Om dit land uit de miserie te helpen is het misschien nodig om een wereldwijde actie op touw te zetten. Dat is gelukt met de tsunami van 5 jaar geleden. Veel mensen hebben het daar nu veel beter dan voor de tsunami.
Misschien zal dit toch niet lukken aangezien Haïti niet echt toeristisch is & er dus waarschijnlijk niet veel buitenlandse (lees westerse) slachtoffers zijn. Hopelijk missen we deze kans niet om zovelen de mogelijkheid te geven om opnieuw te beginnen.
Komaan VRT, VTM, VT4, …
Waar wachten jullie op?
14/01/2010 om 11:51
Feit is dat de koloniale machten in de 19e eeuw Haïti wilden laten ‘boeten’ voor het verraad. Frankrijk, Engeland en Nederland waren als de door dat de idee van een ’slavenstaat’ succesvol zou zijn en hebben dan ook geen middel onbeproefd gelaten om de jonge staat te ondermijnen, zoals economische boycot, piratenbendes betalen om er gruwelijkheden te verrichten, enz…
De staat heeft nooit een eerlijke kans gekregen en plukt daar nu de wrange vruchten nog steeds van.
14/01/2010 om 13:05
De slavenstaat Haiti is zelf verantwoordelijk voor de toestand waarin het land zich bevind, het verleden laten voor wat het is en alleen op jezelf vertrouwen.
Dat is de enige weg naar een betere toekomst werken en nog eens werken,en af en toe de kans grijpen om beter te worden, d.w.z.zorg voor je eigen voedsel en voer geen dumping goederen meer in (alleen een klein deel dat je niet zelf kan produceren.
Het enige wat echt moet gebeuren is een regering met structuur, de Haitianen moeten die keus maken zonder betutteling van buitenaf.
Hopelijk werkt deze ramp als een aanzet tot een beter land, al zal het niet eenvoudig zijn, maar is het niet altijd zo?
14/01/2010 om 14:01
Hou het ook wat dichter bij huis…De Dominicanen achten een hond nog hoger dan een Haïtiaan. En dat te weten dat honden daar al niks voorstellen. Ben es benieuwd hoe snel de hulpmiddelen zullen doogesluisd worden naar de andere kant van het eiland. Laten we hopen dat de Haïtianen nu es duidelijk in beeld komen.
14/01/2010 om 17:28
vanuit een zetel of bureaustoel in het belgische luilekkerland is het bijna evident dat je mensen gaat confronteren met hetgeen ze hadden moeten ondernemen om eea te vermijden.. vooral de uitdrukking “werken en nog eens werken” is ongelooflijk om te horen.
Beste Wim, wij samen alléén in een oerwoud op onszelf aangewezen…ik hoor je nu al om je moeder schreeuwen…
alleszins veel succes met je o zo kortzichtige en beperkte redenering…misschien moet je jezelf als presidentskandidaat stellen, je zou passen in het plaatje!
15/01/2010 om 12:59
Ik sta volledig achter de opinie van Arie Kerrels. AUB grote solidariteitsactie om de zo verwende Westerling een geweten te schoppen… en dan komen we er nog zeer makkelijk vanaf… door wat geld in te zamelen…
Ieder mens verdient een kans en laat ons AUB wat helpen…
Komaan VRT, VTM, VT4, …
Waar wachten jullie op?
15/01/2010 om 20:35
In Punta Cana, Bavaro en Higuey (Dominicaanse Republiek) alleen al leven meer dan 1 miljoen Haitianen. Ze werken er aan hongerlonen in de suikerriet plantages, in de bouw (vooral Hotels) en in de hotels zelf. Laat de touroperators, hoteliers die miljoenen euro’s verdienen ook mede dankzij Haitiaanse vluchtelingen nu alstublieft ook hun bijdrage leveren.
Als er een wind waait richting Verenigde Staten wordt er al alarm geslagen, maar van de orkanen die Haiti passeren en vele slachtoffers maken zien we niks… uit schrik dat de Dominikaanse minder toeristen zou trekken.
Hopelijk komt er door deze ramp EINDELIJK reactie uit de hele wereld, wordt er meer geld ingezameld dan Tsunami opdat dit land eindelijk de kans krijgt voor een menswaardig bestaan. En hopelijk wordt er dan ook op toegezien dat het geld goed besteed wordt en de juiste mensen worden aangesteld om het land te regeren en her op te bouwen.
17/01/2010 om 13:37
Ondanks het feit dat de zelfverklaarde Haïtiaanse keizers, dictators en presidenten, reeds voor de aardbeving een puinhoop van Haïti gemaakt hebben, moeten de mensen daar dringend geholpen worden. De buitenlandse hulpploegen zijn op dat gebied goed bezig. Daarvoor betalen we met zen allen belastigen, opdat ze goed besteed worden ingeval van catastropes zoals deze.
Wat betreft een cash hulpactie voor de slachtoffers, zoals ex. president George W. Bush het onlangs verwoorde .
Moeten we goed opletten dat we weeral niet in een situatie terecht komen, waarbij het geld van arme mensen in rijke landen, terechtkomt bij rijke mensen in arme landen.
17/01/2010 om 14:18
Ik ben getrouwd met een Haitiaanse en heb Haitiaanse vrienden en ben twee keer in Haiti verbleven, nooit in een hotel maar altijd bij familie, in Port-au Prince, Jacqmel, Cabaret en Cap-Hatien, zowel in rijkere buurten als in armere buurten.
Onder de Duvaliers kregen de tontonmacoutes landbouwgrond die ze lieten bewerken door ’slaven’. Het toerisme draaide wel op volle toeren, maar kwam alleen de burgerij en de middenstand ten goede.
Aristide heeft geprobeerd een democratie te installeren maar werd aan de kant gezet door de militairen. Bij zijn tweede ambtstermijn met hulp van de V.S. heeft hij het leger ontmanteld en de wapens uitgedeeld aan de armen in de wijk City Soleil, uit angst dat het leger hem een tweede maal zou boycotten en om zich te verzekeren van een massale steun van de bevolking.
Op die manier heeft hij domweg een anarchie geïnstalleerd, waaronder het land nog steeds gebukt gaat. De VN heeft MINUSTAH geïnstalleerd om de burgers tegen die anarchie en de door Aristide gewapende bendes te beschermen.
De soldaten van de VN-vredesmacht die vooral worden gerekruteerd uit Congo, Brazilië en andere conflictlanden werken veelal samen met de criminele bendes en zijn even corrupt en gewelddadig als waar ze vandaan komen.
De boeren zijn volledig aan zichzelf overgeleverd en ploeteren ondanks het vele mislukken van de oogst, met de moed der wanhoop voort.
Diegenen die geen familie in het buitenland hebben, kunnen maar op één manier overleven: Door een handeltje op te zetten en vechten voor een plaatsje langs de straat. Daarvoor is een beginkapitaal nodig om goederen aan te kopen, dat wordt verkregen door hout te gaan kappen om houtskool van te maken. Iedereen kookt op houtskool, want gas is te duur.
Ik merk dat vooral het westen Aristide afschildert als een redder, maar volgens de Haitianen is hij het die de algemene verloedering in de hand heeft gewerkt.
Laat de Haitianen zelf hun geschiedenis vertellen.
Misschien begrijpen jullie nu waarom er een totale moedeloosheid en fatalisme heerst.
Er is alleen degelijk onderwijs voor degenen die geld hebben. Idem voor medische zorgen.
Alleen al voor een copie van een geboorteuittreksel moeten mensen dagelijks terugkeren gedurende weken, om dan uiteindelijk te horen dat ze het niet krijgen indien ze niet extra bijbetalen.
Ik hoop dat de VN zijn verantwoordelijkheid neemt en geen derderangsmilitairen meer naar een land in nood zendt.
Ik hoop ook dat mensen zoals Wim, eerst ‘es goed een situatie analyseren vooraleer ze ‘oplossingen ‘ aanbieden.
En ik hoop dat journalisten op zoek gaan naar Haitianen die de echte geschiedenis van hun land kunnen vertellen.
En ik hoop dat alles beter wordt.
18/01/2010 om 16:09
Is het niet een beetje zinloos om weer enkele honderden miljoenen te investeren in de heropbouw van een land waar ongeveer om de vijftig jaar een zware aardbeving voorkomt? Die mensen verdienen beter, me dunkt…
Ik zal ook wel steunen hoor, daar niet van, maar een écht duurzame oplossing lijkt mij in dat land niet meteen haalbaar. En een herlocatie voor al die mensen zal er ook niet meteen inzitten (al zou een groot deel dat waarschijnlijk zelf niet eens willen). De beperkingen van een natiestaat, zeker?
Op termijn (lees: door de klimaatverandering en het daarmee gepaard gaand aanstormend natuurgeweld) zullen we nochtans verplicht worden om mensen enkel nog te laten leven en wonen op plaatsen die daar ook voor geschikt zijn: dus niet langs serieuze breuklijnen, in overstromings- en orkaangebieden, enz. Er zullen migratiestromen op gang komen waarbij we het ons niet meer zullen kunnen permitteren om zoveel mogelijk nationaliteiten in hun eigen land te houden!
Maar daar zijn die Haïtianen op dit moment niet mee geholpen natuurlijk. Dus: steunen maar!
19/01/2010 om 20:36
Het is een vasstelling dat vele landen die ooit gecolonialiseerd werden nog lager terugvallen dan de periode voor colonialisatie. Er zijn veel voorbeelden zoals Congo, Zimbabwe en andere landen op het rand van afgrond of in staat van oorlog.
20/01/2010 om 09:58
@ Simon
Ik denk er net hetzelfde over. Dat onze overheden naar best vermogen met belastinggeld proberen te helpen daar heeft niemand een probleem mee en dit is gewoon één van hun taken. Maar een grote media-actie (met een competitie tussen de provincies ) van VRT/VTM om geld op te halen is echt te walgelijk voor woorden. Wie kijkt er in hoofdzaak naar deze programma’s ? Wie heeft het hier in België vaak al moeilijk genoeg om de eindjes aan elkaar te knopen ? ……. de Taak van VRT is nl. objectieve kwalitatieve informatieverschaffing.
Wat krijg je nu: We storten 10 euro en na de uitzending leunen we zelfvoldaan achterover om de volgende dag tegen iedereen die het wel of niet weten wil, te vertellen dat je hoopt dat je tien euro goed terechtkomt. Kortom, over een maand horen we nog wat van de naweeën van de ramp en over drie maanden weten we al niet meer waar Haïti ligt.
23/01/2010 om 18:48
Thijs Theunis, niet iedereen is zo kortzichtig en vergeetachtig als u hoop ik. Ik weet zeker dat ik volgende maand
nog zal weten waar Haïti ligt, en wat er daar gebeurt is.
En voor een armzalige 10 euro ga ik niet zelfvoldaan achteruit in mijn (goedkope zetel) hangen.
U vindt de samenwerking van VTM en VRT walgelijk. Vindt u misschien de “reali!tiesoaps” knappere TV ?
Die verrekte programma’s waar oude sportmannen hun hele privéleven op de buis smijten, omdat ze te dom zijn
om na hun verloren carrière nog op een andere manier nog meer extra miljoentjes binnen te rijven?
Doet u zelf iets voor de armen in België? Stort u al eens 5€ voor artsen zonden grenzen bvb? Koopt u nooit een
onding voor 5€ voor het kinderkankerfonds? Hebt u al eens een eenzame uitgenodigd op Kerst?
Als u aan geen van deze vragen een positief antwoord kan geven, bent ik verlegen een landgenoot van u de zijn.
En u kan niet verwachten van mensen die nooit enige organisatie in hun leven hebben gekend, dat zij nu in een corrupt land hun eigen plan gaan kunnen trekken. Of hebben deze mensen misschien te veel krulletjes voor u?
Wees blij dat u in België geboren bent, het OCMW steunt u wel als u in nood komt te zitten. En zelfs de daklozen kunnen nu hun beste vriend, hun hond in het dierenaziel laten overnachten als het vriest dat het kraakt, zodat zijzelf naar een opvangcentrum kunnen.
Goed dat er nog echte “mensen” zijn. Het spreekwoord Het MensDOM en het DierenRIJK zijn van u op toepassing.
Beste groeten van een invalide rolstoelgebruikster, waarvoor het leven ook niet altijd simpel is.