Er is veel veranderd sinds het laatste grote staatsbezoek van een Amerikaanse president aan China, met Bill Clinton in 1998. China is veel sterker geworden, Amerika is veel zwakker geworden. “We verwelkomen een sterk China”, liet president Barack Obama optekenen. Het had ook kunnen zijn: “We hebben China nodig”.

Tien jaar geleden waren de gesprekken tussen Amerika en China beperkt tot drie onderwerpen: mensenrechten, beperking van kernwapens en handel. Wat Obama de komende dagen met zijn Chinese ambtsgenoot Hu zal bespreken, heeft te maken met zowat elk probleem waarmee de wereld vandaag heeft af te rekenen: van klimaatopwarming, oorlog in Afghanistan, nucleaire ambities van Iran en Noord-Korea, tot de ontwikkeling van Afrika en de economische crisis.

Daarmee is alles gezegd over de huidige positie van China op het wereldtoneel. China is “incontournable” geworden als het gaat over de oplossing van deze wereldproblemen. Obama is de eerste Amerikaanse president die dat lijkt te beseffen. Vandaar dat ook halsreikend wordt uitgekeken naar de resultaten van dit bezoek aan China, al zal het voor Obama op eieren lopen zijn.

Wittebroodsweken

Met een Democratische president zoals Obama aan de macht hadden de Chinezen een jaar geleden gevreesd voor slechtere relaties met de VS. Méér Amerikaans handelsprotectionisme en méér gehamer op de mensenrechten.

Dat is voorlopig uitgebleven, op enkele kleine handelsconflicten na. De Chinezen begrijpen dat Obama zwaar onder binnenlandse politieke druk staat om de problemen in eigen huis op te lossen. Ze beseffen ook dat ze macht hebben over de VS, sinds ze de grootste aandeelhouder zijn geworden in de Amerikaanse schatkist.

De nieuwe relatie tussen China en de VS valt momenteel het best te omschrijven als wittebroodsweken: pril en voorzichtig. Maar de Chinezen zijn zich ervan bewust dat de huidige vriendschappelijke en begripvolle toon van tijdelijke aard kan zijn. Zeker van zodra Amerika uit de economische crisis geraakt en financieel minder afhankelijk wordt van China, zoals de Amerikanen hopen. De uitgestelde ontmoeting van Obama met de dalai lama of een nieuw wapenakkoord met Taiwan kunnen de sfeer weer snel verpesten.

De Chinezen aanvaarden dat Obama de komende dagen wil praten over wat ze “binnenlandse aangelegenheden” noemen, zoals Tibet en de mensenrechten. Ze beschouwen het als een verplicht nummertje dat elk westers staatshoofd moet opvoeren in China. Ironisch genoeg zou zónder dat thema het bezoek van de Amerikaanse president in China gepercipieerd kunnen worden als “puur opportunisme” of zelfs “geslijm” om China’s steun binnen te halen in andere dossiers. Maar de positie van China lijkt onwrikbaar.

Embargo

China mag dan wel erkenning krijgen op het wereldtoneel, het land voelt zich nog steeds niet als een gelijkwaardige partner behandeld. Zeker door Amerika niet, dat nog steeds een wapen- en hightech-embargo tegen de Chinezen hanteert.

De vraag blijft ook of China de toegereikte hand op dat wereldtoneel wíl aannemen en meer “verantwoordelijkheid” wíl opnemen, waartoe Obama opriep. China liet tot vandaag vooral de eigen belangen primeren als het gaat over wereldproblemen, omdat het zich officieel nog beschouwt als een ontwikkelingsland.

De Chinezen willen voorlopig op de eerste plaats proberen om een goede zakenpartner te zijn, de rest beschouwen ze nog als “te vroeg”. Tenzij een woordkunstenaar als Obama hen de komende dagen eindelijk in beweging kan brengen.

Tom Van de Weghe is VRT-correspondent in China

@allen: reacties moeten vergezeld gaan van voornaam en naam én een behoorlijk emailadres; dus géén schuilnamen. U kunt aan de moderator vragen om enkel uw voornaam of initialen te publiceren - mod